Πέρα από το Αφήγημα του «Θύματος»: Το Ιράν και η Πολιτική της Ισχύος στη Μέση Ανατολή

Αρκετά με τα απλουστευτικά αφηγήματα για τη Μέση Ανατολή. Ας μιλήσουμε με όρους ισχύος.

Το Ιράν δεν είναι «θύμα». Ούτε είναι ένα «παρεξηγημένο» κράτος. Πρόκειται για ένα θεοκρατικό καθεστώς που γεννήθηκε από την Ιρανική Επανάσταση και το οποίο έχει επενδύσει συστηματικά στην αναθεώρηση της περιφερειακής τάξης. Δεν λειτουργεί ως ένα συμβατικό κράτος.

Αντίθετα, λειτουργεί ως ένας οργανωμένος μηχανισμός περιφερειακής αποσταθεροποίησης. Χρηματοδοτεί και εξοπλίζει οργανώσεις όπως η Χεζμπολάχ, η Χαμάς και οι Χούθι, ενώ παράλληλα στηρίζει δίκτυα ένοπλων οργανώσεων που λειτουργούν ως προεκτάσεις της ιρανικής στρατηγικής επιρροής. Με αυτόν τον τρόπο δημιουργεί στρατηγικό βάθος χωρίς άμεση εμπλοκή. Πόλεμος μέσω αντιπροσώπων. Ελεγχόμενη κλιμάκωση. Παρατεταμένη φθορά. Και δεν σταματά εκεί.

Μέσω των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (Islamic Revolutionary Guard Corps – IRGC), το καθεστώς έχει κατηγορηθεί επανειλημμένα ότι υποστηρίζει και ενεργοποιεί δίκτυα πέρα από την περιοχή — από την Ευρώπη έως τη Λατινική Αμερική. Αυτό δεν αποτελεί αμυντική στάση. Είναι στρατηγική εξαγωγής επιρροής. Το πυρηνικό ζήτημα, επομένως, δεν είναι απλώς ιδεολογικό.

Στην ουσία πρόκειται για ένα ζήτημα ισορροπίας ισχύος. Ένα καθεστώς που επενδύει στον υβριδικό πόλεμο ενώ ταυτόχρονα προσεγγίζει το πυρηνικό κατώφλι δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με πολιτική αφέλεια.

Την ίδια στιγμή, όμως, η εμπειρία του Ιράκ, της Λιβύης και του Αφγανιστάν έχει διδάξει ένα δύσκολο μάθημα: η αλλαγή καθεστώτος χωρίς στρατηγικό σχέδιο δημιουργεί κενά ισχύος — και τα κενά ισχύος σπάνια παραμένουν κενά. Το πραγματικό δίλημμα, επομένως, δεν είναι «πόλεμος ή ειρήνη». Είναι ανοχή ή αποτροπή. Η μη αντίδραση ενθαρρύνει τον αναθεωρητισμό. Η υπερβολική αντίδραση ενέχει τον κίνδυνο περιφερειακής κλιμάκωσης.

Η σοβαρή στρατηγική δεν βασίζεται στη ρητορική. Βασίζεται στον περιορισμό, στην πίεση, στην προσεκτικά υπολογισμένη χρήση ισχύος και στην υπομονή.

Το ζήτημα δεν είναι ο ιρανικός λαός — ένας πολιτισμός με ιστορία χιλιετιών.

Το ζήτημα είναι η ιδεολογική δομή της εξουσίας.

Η ιστορία σπάνια συγχωρεί είτε την αφέλεια είτε την αυταπάτη.

Και ο λογαριασμός συνήθως έρχεται αργότερα — με τόκο.