Ο κορυφαίος Έλληνας κατάσκοπος στην Τουρκία – «Ύμνοι» Τούρκου δημοσιογράφου

Του Χρήστου Κωνσταντινίδη

Στον κόσμο των υπηρεσιών πληροφοριών, η μεγαλύτερη αναγνώριση για έναν αξιωματικό δεν προέρχεται πάντοτε από τη δική του πλευρά. Μερικές φορές προέρχεται από τον αντίπαλο.

Αυτό ακριβώς συμβαίνει στην αφήγηση του γνωστού Τούρκου δημοσιογράφου Γιλμάζ Οζντίλ για τον Σάββα Καλεντερίδη.

Παρότι χρησιμοποιεί εξαιρετικά επιθετική γλώσσα εναντίον του και του αποδίδει σειρά ενεργειών που δεν συνοδεύονται από τεκμήρια, ο Οζντίλ κάνει μια αξιοσημείωτη παραδοχή: παρουσιάζει τον Έλληνα αξιωματικό ως εξαιρετικά αποτελεσματικό επιχειρησιακό στέλεχος, το οποίο η τουρκική ΜİΤ παρακολουθούσε αλλά δυσκολευόταν να παγιδεύσει.

Η ιστορία που περιγράφει μοιάζει βγαλμένη από εγχειρίδιο HUMINT.

Η στρατολόγηση

Σμύρνη, 1993.

Σύμφωνα με την αφήγηση του Οζντίλ, ένας νεαρός υποσμηναγός της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας γνωρίζεται με Ελληνίδα εργαζόμενη στο ελληνικό Γενικό Προξενείο.

Η επαφή οδηγεί στον Σάββα Καλεντερίδη.

Πριν όμως η ελληνική πλευρά εμπιστευτεί τον Τούρκο αξιωματικό, έπρεπε να απαντηθεί το αυτονόητο ερώτημα της αντικατασκοπείας: ήταν πραγματικά ένας δυνητικός πληροφοριοδότης ή επρόκειτο για επιχείρηση διείσδυσης της ΜİΤ;

Ο Οζντίλ υποστηρίζει ότι οργανώθηκε επιχείρηση εξακρίβωσης. Ο πιλότος μεταφέρθηκε με γιοτ σε ελληνικό νησί όπου υπήρχε αεροπορική βάση, εξετάστηκε στις γνώσεις του και, κατά την αφήγηση, κλήθηκε ακόμη και να πετάξει.

Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με τον Τούρκο δημοσιογράφο, ήταν σαφές: ήταν πράγματι αξιωματικός και πιλότος.

Η αξιοποίησή του μπορούσε να αρχίσει.

Το Τσιγλί και η διαρροή πληροφοριών

Ο Οζντίλ περιγράφει στη συνέχεια έναν κλασικό μηχανισμό συλλογής πληροφοριών μέσω ανθρώπινης πηγής.

Ο υποσμηναγός φέρεται να ανέπτυξε στενή σχέση με λοχαγό πληροφοριών που υπηρετούσε στην κύρια αεροπορική βάση του Τσιγλί.

Οι συζητήσεις εμφανίζονταν ως φιλικές και καθημερινές. Σύμφωνα όμως με τον Οζντίλ, από αυτές αντλούνταν πληροφορίες για αριθμούς αεροσκαφών, μετακινήσεις και επιχειρησιακά σχέδια.

Ο Τούρκος δημοσιογράφος ισχυρίζεται ότι το δίκτυο επεκτάθηκε και στο Πολεμικό Ναυτικό, μέσω υπαξιωματικού από τον οποίο αποκτήθηκαν απόρρητοι κωδικοί ραδιοσυχνοτήτων.

Στο κέντρο της επιχείρησης τοποθετεί τον Καλεντερίδη.

Η γυναίκα που άνοιξε τον δρόμο στη ΜİΤ

Η αποκάλυψη του δικτύου, όπως την παρουσιάζει ο Οζντίλ, δεν ξεκίνησε από κάποια περίπλοκη επιχείρηση αντικατασκοπείας.

Ξεκίνησε από τη σύζυγο του πιλότου.

Οι ανεξήγητες δαπάνες, οι συχνές απουσίες και η αλλαγή του τρόπου ζωής του αξιωματικού προκάλεσαν υποψίες. Η γυναίκα έλεγξε τις οικονομικές κινήσεις του και διαπίστωσε ότι ξόδευε ποσά δυσανάλογα προς τις αποδοχές του.

Ενημέρωσε τη στρατιωτική διοίκηση.

Η ΜİΤ άρχισε να ερευνά την προέλευση των χρημάτων και, σύμφωνα πάντα με τον Οζντίλ, έφθασε στην επαφή του αξιωματικού με τον Καλεντερίδη.

Ο δύσκολος στόχος της τουρκικής αντικατασκοπείας

Στο σημείο αυτό η αφήγηση αποκτά ιδιαίτερη αξία.

Ο Οζντίλ δεν γράφει ως φίλος του Καλεντερίδη. Το αντίθετο. Χρησιμοποιεί εναντίον του βαρείς χαρακτηρισμούς.

Ωστόσο, αναγνωρίζει ότι επρόκειτο, κατά τη δική του περιγραφή, για έναν εξαιρετικά ικανό επαγγελματία.

Παρουσιάζει τον Καλεντερίδη ως άνθρωπο που έκανε πολύ καλά τη δουλειά του για λογαριασμό της Ελλάδας, ήταν εξαιρετικά δύσκολος στην επιτήρηση και, παρότι η ΜİΤ τον παρακολουθούσε, δεν μπορούσε να τον παγιδεύσει.

Η επιχειρησιακή εικόνα που δίνει ο ίδιος ο Οζντίλ είναι ενός στελέχους με βαθιά γνώση της Τουρκίας, της γλώσσας και του ανθρώπινου περιβάλλοντος μέσα στο οποίο επιχειρούσε.

Από το Αιγαίο μέχρι τον Πόντο

Ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχουν όσα υποστηρίζει για τη γεωγραφική έκταση της δραστηριότητάς του.

Ο Καλεντερίδης εμφανίζεται να ταξιδεύει στην Τραπεζούντα, τη Ριζούντα, το Αρτβίν, την Κερασούντα και τη Σινώπη. Σύμφωνα με τον Οζντίλ, χρησιμοποιούσε το όνομα «Savaş Kalender» και είχε αναπτύξει σημαντικές επαφές στην περιοχή του Πόντου.

Ο Τούρκος δημοσιογράφος τού αποδίδει επίσης δραστηριότητα στο Αιγαίο και στη Συρία και αναφέρεται στις επαφές του με τον Αμπντουλάχ Οτσαλάν.

Παράλληλα, διατυπώνει εξαιρετικά βαριές κατηγορίες για δολιοφθορές, δασικές πυρκαγιές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί δεν τεκμηριώνονται στο υλικό που παρουσιάζει και πρέπει να διαχωρίζονται σαφώς από τα στοιχεία της αφήγησης που μπορούν να αντιμετωπιστούν ως περιγραφή συγκεκριμένων επιχειρήσεων.

Η «τιμητική» παραδοχή του αντιπάλου

Τελικά, ίσως το σημαντικότερο μέρος όσων λέει ο Οζντίλ να μην είναι οι εντυπωσιακές ιστορίες κατασκοπείας.

Είναι ο τρόπος με τον οποίο περιγράφει τον ίδιο τον Καλεντερίδη.

Μέσα από ένα κείμενο επιθετικό απέναντι στην Ελλάδα και στις ελληνικές υπηρεσίες, ο Τούρκος δημοσιογράφος καταλήγει ουσιαστικά να σκιαγραφεί έναν αντίπαλο που η τουρκική αντικατασκοπεία θεωρούσε ιδιαίτερα δύσκολο.

Στον αθέατο κόσμο των μυστικών υπηρεσιών, όπου οι επιχειρήσεις σπάνια γίνονται δημόσια γνωστές και ακόμη σπανιότερα επιβεβαιώνονται επίσημα, μια τέτοια περιγραφή από την άλλη πλευρά του Αιγαίου έχει τη δική της ιδιαίτερη βαρύτητα.

Γιατί, τουλάχιστον σύμφωνα με την αφήγηση του ίδιου του Γιλμάζ Οζντίλ, ο Σάββας Καλεντερίδης δεν ήταν απλώς ένας Έλληνας αξιωματικός που υπηρετούσε στην Τουρκία.

Ήταν ένας από τους ανθρώπους που η ΜİΤ ήθελε να πιάσει — και για χρόνια δεν μπορούσε.