Το σύστημα Hawala

Το σύστημα «Hawala» (η λέξη προέρχεται από την αραβική λέξη «Hawala», που σημαίνει μεταφορά ή εμπιστοσύνη), είναι άτυπο, παραδοσιακό σύστημα μεταφοράς χρηματικών αξιών χωρίς μεταφορά πραγματικών χρημάτων, που λειτουργεί περίπου από τον 8^ο αιώνα σε χώρες της Μέσης Ανατολής, της βόρειας Αφρικής και της νότιας Ασίας.

Δεν χρησιμοποιεί τράπεζες, ηλεκτρονικές μεταφορές ή επίσημα έγγραφα, αλλά βασίζεται αποκλειστικά στην εμπιστοσύνη και το δίκτυο σχέσεων μεταξύ μεσιτών/διαμεσολαβητών (hawaladars). Σε αρκετές χώρες είναι νόμιμο ως άτυπη υπηρεσία, αλλά στην ΕΕ απαγορεύεται επειδή είναι δύσκολο να ελεγχθεί. Οι hawaladars διατηρούν τιμή και φήμη και, αν κάποιος «σπάσει» την εμπιστοσύνη, αποκλείεται από το δίκτυο.

Πως λειτουργεί το σύστημα

Π.χ. ένας Πακιστανός που βρίσκεται στην Ελλάδα επιθυμεί να στείλει 2.000 ευρώ στην οικογένειά του στο Πακιστάν. Ο αποστολέας πηγαίνει σ’ ένα τοπικό hawaladar (σε κατάστημα, καφενείο, ή γραφείο που λειτουργεί παράλληλα μ’ άλλες δουλειές). Δίνει τα μετρητά (ή ισοδύναμο) και μία προμήθεια που συνήθως κυμαίνεται από 0,5% ως 2%, ανάλογα με την απόσταση και το ποσό.

Ο hawaladar του αποστολέα καταγράφει τη συναλλαγή σε σημειωματάριο ή ηλεκτρονικά (δεν υπάρχει επίσημο σύστημα), Συμφωνεί ένα κωδικό ή κωδική φράση (password) με τον πελάτη, για ταυτοποίηση. Μετά τηλεφωνεί/στέλνει μήνυμα σε συνεργάτη hawaladar στο Πακιστάν, στην πόλη προορισμού.

Ο hawaladar του παραλήπτη λαμβάνει την εντολή και πληρώνει αμέσως τα χρήματα σε τοπικό νόμισμα στον παραλήπτη, μόλις αυτός παρουσιάσει το σωστό κωδικό. Ο παραλήπτης δεν χρειάζεται τραπεζικό λογαριασμό ή ταυτότητα, αρκεί ο κωδικός.

Δεν υπάρχει φυσική συναλλαγή ή μέσω τράπεζας μεταξύ των δύο χωρών. Δημιουργείται ένα χρέος μεταξύ των δύο hawaladars: ο πρώτος χρωστάει στο δεύτερο το ποσό των 2.000 ευρώ ή το ισοδύναμο.

Οι hawaladars εξισορροπούν τους λογαριασμούς τους αργότερα (σε εβδομάδες ή μήνες) μέσω αντιστάθμισης (αν ο δεύτερος hawaladar έχει στείλει κι αυτός χρήματα στην Ελλάδα, τα χρέη αλληλοκαλύπτονται), μέσω μεταφοράς εμπορευμάτων, χρυσού, νομισμάτων κλπ, ή μέσω μετρητών/άλλων άτυπων μεθόδων.

Η ευρεία χρήση του συστήματος Hawala συνίσταται στο ότι τα χρήματα φτάνουν σε λίγα λεπτά ή ώρες, οι προμήθειες είναι αρκετά χαμηλότερες από τις τράπεζες ή τη Western Union, είναι ιδανικό για περιοχές χωρίς τράπεζες, μετανάστες και οικογένειες σε απομακρυσμένες περιοχές και επίσης δεν απαιτούνται χαρτιά, έλεγχοι ή ερωτήσεις.

Επειδή δεν υφίστανται επίσημα αρχεία, το σύστημα Hawala χρησιμοποιείται και για παράνομες δραστηριότητες (ξέπλυμα βρώμικου χρήματος, παράνομη διακίνηση μεταναστών, τρομοκρατία, κλπ). To χρησιμοποιούν συχνά η Al-Qaeda και το Ισλαμικό Κράτος για τη χρηματοδότηση δράσεων σε χώρες της Μέσης Ανατολής καθώς και της Δύσης.

Επιπλέον, το σύστημα Hawala είναι ευρέως διαδεδομένο και τυγχάνει εμπιστοσύνης επίδοξων παράνομων μεταναστών, ως ασφαλιστική δικλείδα κατά της εξαπάτησής τους από οργανωμένα δίκτυα διακίνησης μεταναστών/προσφύγων.

Η αύξηση των επαναπροωθήσεων σε διάφορα συνοριακά περάσματα του ταξιδιού, έχει καταστήσει ακόμη πιο σημαντικό το ρόλο των hawaladars. Με τη διέλευση των συνόρων να καθίσταται όλο και πιο δύσκολη, οι hawaladars παρέχουν ουσιαστική ασφάλεια, καθώς υπόσχονται να μην πληρώσουν τους διακινητές μέχρι οι «πελάτες» να φθάσουν στον προορισμό τους. Οι περισσότεροι απ’ αυτούς ανήκουν στην ίδια κοινότητα με τους πελάτες τους, οι οποίοι θέλουν συνήθως να πάνε σε άτομο της εθνικότητάς τους, αν είναι δυνατόν ακόμη και στη γενέτειρά τους. Πάντα εκφράζουν δυσπιστία απέναντι σε hawaladars από άλλες χώρες. Το «γραφείο» ενός  hawaladar μπορεί να είναι εξαιρετικά απλό: ένα τραπέζι, μία καρέκλα, ένα κινητό, ένα μηχάνημα καταμέτρησης χρημάτων και ένα χρηματοκιβώτιο είναι τα απολύτως απαραίτητα[1].

Το σύστημα Hawala είναι ένα έξυπνο, παλαιό σύστημα/δίκτυο που βασίζεται στην εμπιστοσύνη μεταξύ μεσαζόντων, αποφεύγει τα τραπεζικά συστήματα και τις εμφανείς συναλλαγές και χρησιμοποιείται για τη μεταφορά εμβασμάτων από υπηκόους τρίτων χωρών στις χώρες προέλευσής τους αλλά και για ευρεία γκάμα παράνομων δραστηριοτήτων.

Κώστας Καραγάτσος

Αρχιπλοίαρχος Λ.Σ. – ΕΛ.ΑΚΤ. (ε.α.)

Εμπειρογνώμονας μετανάστευσης – θαλασσίων συνόρων – ανάλυσης κινδύνου

[1] https://wearesolomon.com/mag/thematikh/metanasteush/hawala-oi-trapezites-tis-paratypis-metanasteusis/.