Το Νέο Plaza Accord: Η Μυστική Συμφωνία ΗΠΑ–Κίνας που Μπορεί να Ξαναγράψει την Ιστορία του Χρήματος

 

Υπάρχουν γεγονότα που όταν συμβαίνουν μοιάζουν απλώς με διπλωματικές συναντήσεις. Ένας πρόεδρος ταξιδεύει, ηγέτες ανταλλάσσουν δηλώσεις, κάμερες καταγράφουν χειραψίες, οικονομικά επιτελεία μιλούν για εμπόριο, δασμούς, επενδύσεις και συνεργασία. Όμως, πίσω από τη σκηνή, σε αίθουσες όπου δεν υπάρχουν μικρόφωνα και κάμερες, μπορεί να σχεδιάζεται κάτι πολύ μεγαλύτερο: η αναδιάταξη ολόκληρου του παγκόσμιου οικονομικού συστήματος.

Η επίσκεψη του Donald Trump στην Κίνα, συνοδευόμενου από δεκαοκτώ από τους ισχυρότερους CEOs του πλανήτη —Elon Musk, Tim Cook, Jensen Huang, Larry Fink της BlackRock και άλλους κορυφαίους εκπροσώπους της τεχνολογικής, βιομηχανικής και χρηματοπιστωτικής ελίτ— δεν μπορεί να διαβαστεί μόνο ως ένα συνηθισμένο ταξίδι εμπορικής διπλωματίας. Η σύνθεση της αποστολής ήταν από μόνη της μήνυμα ισχύος. Δεν ήταν απλώς πολιτική αντιπροσωπεία. Ήταν η αμερικανική εταιρική αυτοκρατορία στο ίδιο αεροπλάνο.

Το πραγματικό ερώτημα, επομένως, δεν είναι γιατί πήγε ο Trump στην Κίνα. Το πραγματικό ερώτημα είναι τι πήγε να διαπραγματευθεί.

Και η πιο ανησυχητική πιθανότητα είναι ότι το τραπέζι των διαπραγματεύσεων δεν αφορούσε απλώς δασμούς, εμπορικά ελλείμματα ή εργοστάσια. Αφορούσε το μέλλον του δολαρίου, τον ρόλο του χρυσού, τη θέση της Κίνας στη νέα παγκόσμια τάξη και μια πιθανή νομισματική συμφωνία που μπορεί να αποδειχθεί η σημαντικότερη της σύγχρονης εποχής.

Η στιγμή που οι αυτοκρατορίες διαπραγματεύονται την επιβίωσή τους

Ο κόσμος βρίσκεται σε σημείο καμπής. Η μεταπολεμική τάξη πραγμάτων, η οποία οικοδομήθηκε πάνω στην αμερικανική στρατιωτική ισχύ, στο δολάριο ως παγκόσμιο αποθεματικό νόμισμα και στην οικονομική κυριαρχία της Δύσης, δείχνει σημάδια βαθιάς φθοράς. Η Κίνα δεν είναι πλέον απλώς μια μεγάλη εξαγωγική οικονομία. Είναι ανερχόμενη υπερδύναμη, βιομηχανικός γίγαντας, τεχνολογικός ανταγωνιστής και πιθανός συνδιαμορφωτής της επόμενης παγκόσμιας τάξης.

Η ιστορία έχει διδάξει ότι όταν μια ανερχόμενη δύναμη απειλεί την κυριαρχία μιας υπάρχουσας υπερδύναμης, η σύγκρουση γίνεται σχεδόν αναπόφευκτη. Η λεγόμενη Θουκυδίδεια Παγίδα δεν είναι απλώς μια ακαδημαϊκή έννοια. Είναι ο φόβος που κρύβεται πίσω από κάθε μεγάλη γεωπολιτική μετάβαση.

Η Αθήνα και η Σπάρτη οδηγήθηκαν στον Πελοποννησιακό Πόλεμο. Η ανερχόμενη Γερμανία συγκρούστηκε με τις παλαιές ευρωπαϊκές αυτοκρατορίες. Η Ιαπωνία, όταν επιχείρησε να αμφισβητήσει τη δυτική κυριαρχία στην Ασία, συγκρούστηκε τελικά με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η ιστορία των μεγάλων δυνάμεων είναι συχνά ιστορία φόβου, ανταγωνισμού, υπερηφάνειας και πολέμου.

Σήμερα, οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα γνωρίζουν πολύ καλά ότι ένα τέτοιο μονοπάτι θα ήταν καταστροφικό. Η μεταξύ τους αντιπαράθεση δεν περιορίζεται στο εμπόριο. Περιλαμβάνει τεχνητή νοημοσύνη, ημιαγωγούς, Ταϊβάν, σπάνιες γαίες, στρατιωτική ισχύ, ενεργειακές ροές, νόμισμα, χρυσό και έλεγχο των παγκόσμιων αλυσίδων εφοδιασμού.

Όταν δύο υπερδυνάμεις δεν μπορούν να επιτρέψουν στον εαυτό τους έναν ανοιχτό πόλεμο, αναζητούν άλλες μορφές σύγκρουσης και άλλες μορφές συμβιβασμού. Ο νομισματικός πόλεμος είναι μία από αυτές.

Το φάντασμα του Plaza Accord

Για να κατανοηθεί τι μπορεί να συμβαίνει σήμερα, πρέπει να επιστρέψουμε στο 1985. Τότε, οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετώπιζαν τρία μεγάλα προβλήματα: τεράστιο εμπορικό έλλειμμα, υπερβολικά ισχυρό δολάριο και αδυναμία της αμερικανικής μεταποίησης να ανταγωνιστεί διεθνώς.

Η λύση που επιλέχθηκε ήταν ιστορική. Στο Plaza Hotel της Νέας Υόρκης, οι ΗΠΑ κάλεσαν τη Γαλλία, τη Δυτική Γερμανία, την Ιαπωνία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Πίσω από κλειστές πόρτες συμφωνήθηκε μια συντονισμένη παρέμβαση στις αγορές συναλλάγματος, με στόχο την αποδυνάμωση του δολαρίου, ιδιαίτερα έναντι του ιαπωνικού γεν.

Η συνέπεια ήταν άμεση και δραματική. Το γεν ανατιμήθηκε απότομα. Τα ιαπωνικά προϊόντα έγιναν ακριβότερα στις διεθνείς αγορές. Τα αμερικανικά προϊόντα έγιναν σχετικά φθηνότερα. Το εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ περιορίστηκε και η αμερικανική βιομηχανία ανέκτησε μέρος της ανταγωνιστικότητάς της.

Για ένα διάστημα, η συμφωνία φαινόταν σαν επιτυχία για όλους. Οι ιαπωνικές εταιρείες απέκτησαν πρόσβαση στην αμερικανική αγορά. Toyota, Honda και Nissan άρχισαν να χτίζουν εργοστάσια στις ΗΠΑ. Ιαπωνικό κεφάλαιο κατευθύνθηκε σε αμερικανικά ακίνητα, κρατικά ομόλογα και επιχειρήσεις.

Όμως το τίμημα για την Ιαπωνία ήταν βαρύ. Η απότομη ανατίμηση του νομίσματός της έπληξε την εξαγωγική της μηχανή. Για να σώσει την οικονομία της, η Ιαπωνία πλημμύρισε το σύστημα με φθηνό χρήμα. Αυτό δημιούργησε μια τεράστια φούσκα σε μετοχές και ακίνητα. Όταν η φούσκα έσκασε, η Ιαπωνία βυθίστηκε σε μια μακρά περίοδο στασιμότητας που έμεινε γνωστή ως «χαμένες δεκαετίες».

Το Plaza Accord ήταν η συμφωνία που βοήθησε την Αμερική να ανακτήσει ανταγωνιστικότητα, αλλά ταυτόχρονα εγκλώβισε την Ιαπωνία σε οικονομική παρακμή για δεκαετίες.

Αυτό το μάθημα η Κίνα δεν το έχει ξεχάσει.

Γιατί η Κίνα δεν θα γίνει η νέα Ιαπωνία

Η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει σήμερα προβλήματα που θυμίζουν έντονα τη δεκαετία του 1980. Το δολάριο είναι ισχυρό, η μεταποίηση έχει αποδυναμωθεί, το εμπορικό έλλειμμα παραμένει κρίσιμο ζήτημα και η ανάγκη επαναβιομηχάνισης της χώρας έχει μετατραπεί σε πολιτικό σύνθημα.

Η εύκολη λύση θα ήταν μια νέα συμφωνία τύπου Plaza Accord, αυτή τη φορά με την Κίνα. Δηλαδή μια ανατίμηση του κινεζικού γουάν έναντι του δολαρίου, ώστε τα κινεζικά προϊόντα να γίνουν ακριβότερα και τα αμερικανικά πιο ανταγωνιστικά.

Όμως η Κίνα δεν είναι η Ιαπωνία του 1985.

Η Ιαπωνία ήταν σύμμαχος των ΗΠΑ, εξαρτημένη στρατηγικά από την αμερικανική ασφάλεια και ενταγμένη στο δυτικό σύστημα. Η Κίνα είναι αντίπαλος, ανταγωνιστής και ανερχόμενος πόλος ισχύος. Δεν θα επιτρέψει να ανατιμηθεί απότομα το νόμισμά της, επειδή κάτι τέτοιο θα μπορούσε να πλήξει την εξαγωγική της οικονομία, να αποδυναμώσει τη βιομηχανική της βάση και να την οδηγήσει σε μια μακρά περίοδο στασιμότητας, όπως συνέβη με την Ιαπωνία.

Η κόκκινη γραμμή του Πεκίνου είναι σαφής: όχι άμεση ανατίμηση του γουάν. Όχι επανάληψη του 1985. Όχι κινεζικές «χαμένες δεκαετίες».

Άρα, αν πρέπει να υπάρξει νέα νομισματική αναπροσαρμογή, πρέπει να γίνει με διαφορετικό τρόπο.

Και εδώ εμφανίζεται ο χρυσός.

Ο χρυσός ως κρυφός μηχανισμός της νέας συμφωνίας

Η πιο ενδιαφέρουσα εκδοχή είναι ότι το νέο Plaza Accord δεν θα γίνει μέσω του γουάν. Θα γίνει μέσω του χρυσού.

Αντί να ανατιμηθεί άμεσα το κινεζικό νόμισμα έναντι του δολαρίου, το δολάριο θα μπορούσε να αποδυναμωθεί έναντι του χρυσού. Με αυτόν τον τρόπο, η νομισματική προσαρμογή δεν θα εμφανιστεί ως αμερικανική ήττα απέναντι στο γουάν ούτε ως κινεζική υποχώρηση απέναντι στις ΗΠΑ. Θα παρουσιαστεί ως ευρύτερη επανατιμολόγηση ενός παγκόσμιου αποθεματικού περιουσιακού στοιχείου.

Ο χρυσός έχει ένα μοναδικό χαρακτηριστικό: δεν μπορεί να τυπωθεί. Δεν μπορεί να δημιουργηθεί με πολιτική απόφαση. Δεν εξαρτάται από τις δηλώσεις μιας κεντρικής τράπεζας. Για αιώνες υπήρξε το τελικό καταφύγιο αξίας όταν τα νομίσματα έχαναν την αξιοπιστία τους.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες διαθέτουν τεράστια αποθέματα χρυσού. Η λογιστική αποτίμηση αυτών των αποθεμάτων, όμως, βρίσκεται σε επίπεδα πολύ χαμηλότερα από την πραγματική αγοραία αξία. Αν ο αμερικανικός κρατικός ισολογισμός αναπροσαρμοζόταν ώστε να αντικατοπτρίζει την τρέχουσα ή μια νέα υψηλότερη τιμή του χρυσού, η εικόνα του αμερικανικού δημοσίου χρέους θα άλλαζε σημαντικά.

Η Αμερική θα μπορούσε ξαφνικά να εμφανίσει πολύ ισχυρότερη περιουσιακή βάση. Το χρέος δεν θα εξαφανιζόταν, αλλά θα φαινόταν πιο διαχειρίσιμο σε σχέση με την αξία των αποθεμάτων της. Το δολάριο θα έχανε αγοραστική δύναμη έναντι του χρυσού, αλλά όχι απαραίτητα με τρόπο που θα έμοιαζε με άμεση υποτίμηση απέναντι στην Κίνα.

Η Κίνα θα κέρδιζε επίσης. Έχοντας συσσωρεύσει μεγάλες ποσότητες χρυσού, θα έβλεπε τα αποθέματά της να αποκτούν τεράστια μεγαλύτερη αξία. Έτσι θα αποκτούσε μεγαλύτερη νομισματική ισχύ χωρίς να θυσιάσει την ανταγωνιστικότητα του γουάν.

Με μία κίνηση, και οι δύο πλευρές θα μπορούσαν να εμφανιστούν κερδισμένες.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες θα αποκτούσαν πιο αδύναμο δολάριο, πιο ανταγωνιστική βιομηχανία και ισχυρότερο ισολογισμό. Η Κίνα θα αποκτούσε ανατιμημένα αποθέματα, μεγαλύτερη νομισματική νομιμοποίηση και θέση στο τραπέζι της νέας παγκόσμιας αρχιτεκτονικής.

Το κινεζικό τρισεκατομμύριο και η αναβιομηχάνιση της Αμερικής

Η άλλη πλευρά της συμφωνίας θα μπορούσε να είναι η μαζική κινεζική επένδυση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ένα ποσό της τάξης του ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων θα μπορούσε να κατευθυνθεί σε εργοστάσια, εφοδιαστικές αλυσίδες, βιομηχανικές υποδομές και παραγωγικές μονάδες.

Για την Αμερική, αυτό θα ήταν πολιτικά ανεκτίμητο. Ο Trump θα μπορούσε να παρουσιάσει την εξέλιξη ως επιστροφή των εργοστασίων, αναγέννηση της αμερικανικής μεταποίησης και δημιουργία θέσεων εργασίας. Η εικόνα θα ήταν ισχυρή: η Αμερική ξαναχτίζει τη βιομηχανική της βάση.

Όμως το παράδοξο είναι εμφανές. Η αμερικανική αναβιομηχάνιση μπορεί να γίνει με κινεζικό κεφάλαιο.

Αυτό δεν θα ήταν πρωτοφανές. Μετά το Plaza Accord, οι ιαπωνικές αυτοκινητοβιομηχανίες εγκαταστάθηκαν μαζικά στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αυτή τη φορά, όμως, η κλίμακα θα ήταν πολύ μεγαλύτερη και ο γεωπολιτικός αντίκτυπος πολύ βαθύτερος.

Η Κίνα δεν θα επένδυε στην Αμερική από φιλανθρωπία. Θα αγόραζε πρόσβαση. Θα αγόραζε αγορά. Θα αγόραζε επιρροή. Θα αγόραζε θέση μέσα στο ίδιο το αμερικανικό οικονομικό σύστημα.

Σε αντάλλαγμα, θα ζητούσε μείωση δασμών, χαλάρωση περιορισμών εθνικής ασφάλειας για κινεζικές επενδύσεις, ευκολότερη πρόσβαση για κινεζικές εταιρείες και πιθανώς άρση ορισμένων περιορισμών στις εξαγωγές προηγμένων τεχνολογιών.

Αυτό θα ήταν κάτι πολύ μεγαλύτερο από εμπορική συμφωνία. Θα ήταν ανταλλαγή βιομηχανικής πρόσβασης με νομισματική και γεωπολιτική νομιμοποίηση.

Τα πραγματικά ανταλλάγματα: Ταϊβάν, ημιαγωγοί και σπάνιες γαίες

Κανένα μεγάλο deal ΗΠΑ–Κίνας δεν μπορεί να αγνοήσει την Ταϊβάν.

Η Ταϊβάν είναι το τεχνολογικό κέντρο βάρους του πλανήτη. Η παραγωγή των πιο προηγμένων ημιαγωγών εξαρτάται σε τεράστιο βαθμό από αυτήν. Χωρίς αυτούς τους ημιαγωγούς δεν υπάρχει σύγχρονη τεχνητή νοημοσύνη, προηγμένη άμυνα, υπερυπολογιστές, αυτόνομα συστήματα, προηγμένα όπλα και τεχνολογική υπεροχή.

Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η Ταϊβάν είναι κρίσιμη για την παγκόσμια τεχνολογική ισορροπία. Για την Κίνα, είναι ζήτημα ιστορικής κυριαρχίας και στρατηγικής ολοκλήρωσης. Για τον υπόλοιπο κόσμο, είναι ο πιο επικίνδυνος κόμβος της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας.

Ένα μεγάλο οικονομικό και νομισματικό παζάρι δεν θα μπορούσε να γίνει χωρίς να αιωρείται στο βάθος το ζήτημα της Ταϊβάν. Όχι απαραίτητα ως επίσημος όρος. Πιθανότατα ως σιωπηρή κατανόηση, ως περιοχή διαπραγματευτικής ευαισθησίας, ως αόρατη γραμμή στο χάρτη της νέας ισορροπίας.

Το ίδιο ισχύει για τις σπάνιες γαίες. Η Κίνα διαθέτει τεράστια ισχύ σε κρίσιμα υλικά που είναι απαραίτητα για ηλεκτρονικά, άμυνα, μπαταρίες, πράσινη ενέργεια και προηγμένη βιομηχανία. Η Δύση χρειάζεται πρόσβαση. Η Κίνα μπορεί να χρησιμοποιήσει αυτή την πρόσβαση ως μοχλό πίεσης.

Έτσι, πίσω από τη συζήτηση για εργοστάσια και δασμούς κρύβονται πολύ σκληρότερα ζητήματα: ποιος ελέγχει την τεχνολογία, ποιος ελέγχει την παραγωγή, ποιος ελέγχει τα υλικά και ποιος ελέγχει το χρήμα.

Το Στενό του Ορμούζ και η ενεργειακή πίεση

Καμία νομισματική μετάβαση δεν γίνεται σε κενό. Η ενέργεια είναι πάντα το θεμέλιο της παγκόσμιας ισχύος. Όποιος ελέγχει τη ροή της ενέργειας ελέγχει την οικονομία. Όποιος ελέγχει την οικονομία αποκτά μόχλευση πάνω στο χρήμα.

Το Στενό του Ορμούζ είναι ένας από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη. Από εκεί περνά σημαντικό μέρος της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας. Αν ο διάδρομος αυτός κλείσει ή διαταραχθεί, οι συνέπειες δεν περιορίζονται στην τιμή του πετρελαίου. Επηρεάζουν τον πληθωρισμό, τα επιτόκια, το κόστος μεταφορών, την παραγωγή, τα κρατικά ομόλογα και τη σταθερότητα των αγορών.

Η παγκόσμια οικονομία μπορεί για ένα διάστημα να χρησιμοποιήσει αποθέματα. Μπορεί να απορροφήσει το πρώτο σοκ. Μπορεί να καθησυχάσει τις αγορές. Όμως τα αποθέματα δεν είναι άπειρα. Όταν αρχίσουν να εξαντλούνται, η ενεργειακή πίεση μετατρέπεται σε χρηματοπιστωτική πίεση.

Εδώ βρίσκεται ένας από τους πιο σκοτεινούς μηχανισμούς της σημερινής συγκυρίας. Οι αγορές μπορεί να εμφανίζονται ήρεμες, αλλά κάτω από την επιφάνεια το σύστημα αγοράζει χρόνο. Το πετρέλαιο, τα επιτόκια και η μεταβλητότητα μπορούν να «διαχειριστούν» για κάποιο διάστημα. Όχι όμως επ’ άπειρον.

Αν η ενεργειακή κρίση κορυφωθεί, τότε η ανάγκη για μεγάλη νομισματική αναδιάταξη γίνεται ακόμη πιο πιεστική.

Η σιωπηλή εξαγωγή χρυσού και το σημάδι της μετάβασης

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά σημάδια της εποχής είναι η ροή φυσικού χρυσού. Όταν μια χώρα εξάγει χρυσό και μια άλλη τον συσσωρεύει, δεν πρόκειται απλώς για εμπορική συναλλαγή. Πρόκειται για μεταφορά στρατηγικής ισχύος.

Η ιστορία προσφέρει ένα χαρακτηριστικό προηγούμενο. Όταν η Βρετανική Αυτοκρατορία άρχισε να παρακμάζει, ο χρυσός μετακινήθηκε σταδιακά από το Λονδίνο στη Νέα Υόρκη. Μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατείχαν τεράστιο μέρος του παγκόσμιου χρυσού. Αυτό ήταν ένας από τους λόγους που το δολάριο μπόρεσε να γίνει το κέντρο του μεταπολεμικού νομισματικού συστήματος.

Η χώρα που συγκεντρώνει τον χρυσό αποκτά δυνατότητα να επηρεάζει τους κανόνες. Η χώρα που χάνει τον χρυσό της χάνει ένα μέρος της ιστορικής της βαρύτητας.

Αν ο φυσικός χρυσός κινείται από τις Ηνωμένες Πολιτείες προς την Κίνα, άμεσα ή μέσω ενδιάμεσων χρηματοπιστωτικών κέντρων, αυτό δεν είναι απλή λεπτομέρεια. Είναι πιθανό σημάδι μιας βαθύτερης νομισματικής μετάβασης.

Ο χρυσός δεν φωνάζει. Δεν κάνει δηλώσεις. Δεν συμμετέχει σε συνεντεύξεις Τύπου. Απλώς μετακινείται. Και πολλές φορές, οι ροές του λένε περισσότερα από τις δηλώσεις των κυβερνήσεων.

Το δολάριο μπροστά στη μεγαλύτερη δοκιμασία του

Το δολάριο παραμένει το κεντρικό νόμισμα του παγκόσμιου συστήματος. Όμως η κυριαρχία του έχει κόστος. Ένα πολύ ισχυρό δολάριο πλήττει την αμερικανική μεταποίηση, κάνει ακριβότερες τις αμερικανικές εξαγωγές και συντηρεί ένα μοντέλο στο οποίο οι ΗΠΑ εισάγουν προϊόντα και εξάγουν χρέος.

Για δεκαετίες, αυτό το μοντέλο λειτουργούσε επειδή ο κόσμος χρειαζόταν δολάρια. Οι χώρες κρατούσαν αμερικανικά ομόλογα, το εμπόριο γινόταν σε δολάρια και η αμερικανική χρηματοπιστωτική αγορά λειτουργούσε ως κέντρο βαρύτητας του πλανήτη.

Αλλά όταν το χρέος μεγαλώνει υπερβολικά, ακόμη και το ισχυρότερο νόμισμα αρχίζει να πιέζεται. Η λύση δεν είναι απαραίτητα η άμεση χρεοκοπία. Η πιο «κομψή» λύση είναι ο πληθωρισμός.

Ο πληθωρισμός μειώνει την πραγματική αξία του χρέους. Ένα κράτος μπορεί να αποπληρώσει παλαιότερο χρέος με μελλοντικά χρήματα που αξίζουν λιγότερο. Στα χαρτιά, το χρέος εξυπηρετείται. Στην πράξη, η αγοραστική δύναμη μεταφέρεται από τους αποταμιευτές στους οφειλέτες και από τους μισθωτούς στους κατόχους περιουσιακών στοιχείων.

Αυτός είναι ο σκληρός πυρήνας της νομισματικής πολιτικής όταν τα χρέη γίνονται υπερβολικά μεγάλα: δεν διαγράφονται απαραίτητα. Διαβρώνονται.

Ο πληθωρισμός ως εργαλείο αναδιανομής ισχύος

Ο πληθωρισμός δεν χτυπά όλους το ίδιο. Όσοι κατέχουν περιουσιακά στοιχεία μπορούν να προστατευθούν. Μετοχές, ακίνητα, χρυσός, Bitcoin, συλλεκτικά αγαθά και σπάνια αντικείμενα μπορούν να αυξηθούν σε ονομαστική αξία όταν το νόμισμα χάνει αγοραστική δύναμη.

Αντίθετα, όσοι κρατούν την περιουσία τους σε μετρητά ή ζουν από μισθό σε μισθό βλέπουν την καθημερινότητα να γίνεται δυσκολότερη. Το ενοίκιο ανεβαίνει. Τα τρόφιμα ακριβαίνουν. Η ενέργεια πιέζει το εισόδημα. Οι μισθοί δεν ακολουθούν πάντα την ίδια ταχύτητα.

Έτσι δημιουργείται η οικονομία σε σχήμα Κ. Το πάνω μέρος της κοινωνίας ανεβαίνει επειδή κατέχει περιουσιακά στοιχεία. Το κάτω μέρος υποχωρεί επειδή εξαρτάται από μισθούς και αποταμιεύσεις σε νόμισμα που χάνει αξία.

Αυτό δεν είναι απλώς οικονομικό πρόβλημα. Είναι πολιτικό πρόβλημα. Είναι κοινωνικό πρόβλημα. Είναι πρόβλημα εμπιστοσύνης στους θεσμούς.

Όταν οι άνθρωποι νιώθουν ότι εργάζονται περισσότερο αλλά φτωχαίνουν, η κοινωνική δυσαρέσκεια αυξάνεται. Όταν βλέπουν τους κατόχους περιουσιακών στοιχείων να πλουτίζουν ενώ οι ίδιοι δυσκολεύονται να πληρώσουν βασικά αγαθά, η αίσθηση αδικίας γίνεται εκρηκτική.

Η τεχνητή νοημοσύνη και η νέα κοινωνική αστάθεια

Η νομισματική μετάβαση συμπίπτει με μια τεχνολογική επανάσταση. Η τεχνητή νοημοσύνη υπόσχεται τεράστια αύξηση παραγωγικότητας, αλλά ταυτόχρονα απειλεί εκατομμύρια θέσεις εργασίας.

Επαγγέλματα που βασίζονται σε επαναλαμβανόμενες διαδικασίες, εξυπηρέτηση πελατών, εισαγωγή δεδομένων, logistics, μεταφορές, αποθήκες και βιομηχανικές εργασίες κινδυνεύουν να αυτοματοποιηθούν. Οι εταιρείες γίνονται πιο παραγωγικές. Οι κάτοχοι κεφαλαίου ωφελούνται. Όμως μεγάλο μέρος της εργατικής και μεσαίας τάξης βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη προσαρμογή.

Όταν η τεχνητή νοημοσύνη συναντά τον πληθωρισμό, η πίεση γίνεται διπλή. Από τη μία πλευρά, το κόστος ζωής αυξάνεται. Από την άλλη, η εργασιακή ασφάλεια μειώνεται.

Αυτό δημιουργεί το ιδανικό περιβάλλον για κοινωνική ένταση, πολιτική πόλωση, διαμαρτυρίες και αμφισβήτηση των θεσμών. Σε τέτοιες συνθήκες, οι κυβερνήσεις και οι κεντρικές αρχές αναζητούν μηχανισμούς ελέγχου, σταθεροποίησης και παρακολούθησης.

Ψηφιακή ταυτότητα, προγραμματιζόμενο χρήμα, ψηφιακά νομίσματα, αλγοριθμικά συστήματα ελέγχου και κεντρική διαχείριση συναλλαγών μπορεί να παρουσιαστούν ως τεχνολογική πρόοδος. Όμως μπορούν επίσης να λειτουργήσουν ως υποδομή ενός πολύ πιο ελεγχόμενου οικονομικού και κοινωνικού περιβάλλοντος.

Η επόμενη νομισματική τάξη μπορεί να μην είναι μόνο νέα ως προς το ποιοι κρατούν τον χρυσό ή ποιο νόμισμα αποδυναμώνεται. Μπορεί να είναι νέα και ως προς το πώς παρακολουθείται, ρυθμίζεται και περιορίζεται η οικονομική συμπεριφορά των πολιτών.

Η μεγάλη εικόνα: συμφωνία, υποτίμηση ή ελεγχόμενη μετάβαση;

Όλα τα στοιχεία συγκλίνουν σε ένα βασικό συμπέρασμα: το παγκόσμιο σύστημα αναζητά νέο σημείο ισορροπίας.

Η Αμερική χρειάζεται πιο αδύναμο δολάριο, αναβιομηχάνιση και τρόπο να κάνει το χρέος της πιο διαχειρίσιμο. Η Κίνα χρειάζεται πρόσβαση στην αμερικανική αγορά, αναγνώριση της ισχύος της και αποφυγή μιας καταστροφικής ανατίμησης του γουάν. Και οι δύο πλευρές χρειάζονται τρόπο να αποφύγουν μια ανεξέλεγκτη σύγκρουση.

Ο χρυσός προσφέρει έναν πιθανό μηχανισμό. Η Κίνα δεν χρειάζεται να θυσιάσει το νόμισμά της. Η Αμερική μπορεί να αποδυναμώσει το δολάριο χωρίς να το παρουσιάσει ως άμεση ήττα. Και οι δύο μπορούν να επωφεληθούν από την ανατίμηση των αποθεμάτων τους.

Το κινεζικό κεφάλαιο μπορεί να εισρεύσει στην αμερικανική βιομηχανία. Τα αμερικανικά εργοστάσια μπορούν να ξαναχτιστούν. Οι κινεζικές εταιρείες μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση στην αμερικανική αγορά. Οι δασμοί μπορούν να περιοριστούν. Οι περιορισμοί μπορούν να χαλαρώσουν. Η νέα τάξη μπορεί να παρουσιαστεί ως αμοιβαία νίκη.

Όμως πίσω από αυτή την εικόνα κρύβεται μια σκληρή αλήθεια: όταν οι υπερδυνάμεις διαπραγματεύονται τη σταθερότητα, οι απλοί πολίτες συχνά πληρώνουν το κόστος μέσω πληθωρισμού, μείωσης αγοραστικής δύναμης και κοινωνικής ανασφάλειας.

Το ερώτημα για κάθε πολίτη

Το πιο πρακτικό ερώτημα δεν είναι αν η συμφωνία θα ονομαστεί επίσημα Plaza Accord 2.0. Οι μεγάλες ιστορικές αλλαγές σπάνια ανακοινώνονται με το πραγματικό τους όνομα.

Το ερώτημα είναι ποιος βρίσκεται στη σωστή πλευρά της μετάβασης.

Όποιος κατέχει περιουσιακά στοιχεία που δεν μπορούν να τυπωθούν εύκολα, μπορεί να προστατευθεί καλύτερα από μια εποχή νομισματικής υποτίμησης. Όποιος εξαρτάται αποκλειστικά από μετρητά, μισθό και αποταμιεύσεις σε νόμισμα που χάνει αξία, κινδυνεύει να βρεθεί στη λάθος πλευρά της νέας οικονομικής πραγματικότητας.

Ο χρυσός εμφανίζεται ξανά ως κλασικό καταφύγιο. Το Bitcoin παρουσιάζεται ως σύγχρονο παράδειγμα ψηφιακής σπανιότητας. Τα πραγματικά περιουσιακά στοιχεία με χρησιμότητα και περιορισμένη προσφορά αποκτούν μεγαλύτερη σημασία σε έναν κόσμο όπου τα νομίσματα μπορούν να υποτιμηθούν από πολιτική ανάγκη.

Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σπάνιο περιουσιακό στοιχείο είναι ασφαλές ή ότι κάθε επένδυση είναι σωστή. Σημαίνει όμως ότι η εποχή της άνευ όρων εμπιστοσύνης στο χαρτονόμισμα και στις τραπεζικές αποταμιεύσεις ίσως πλησιάζει στο τέλος της.

Η νέα εποχή του αόρατου νομισματικού πολέμου

Ο 21ος αιώνας δεν θα κριθεί μόνο στα πεδία μάχης. Θα κριθεί στις ροές κεφαλαίου, στα αποθέματα χρυσού, στα νομίσματα, στους ημιαγωγούς, στις ενεργειακές αρτηρίες και στις αλυσίδες εφοδιασμού.

Η επίσκεψη Trump στην Κίνα με την ισχυρότερη επιχειρηματική αντιπροσωπεία της αμερικανικής ισχύος μπορεί να αποδειχθεί κάτι πολύ περισσότερο από πολιτική εικόνα. Μπορεί να ήταν η πρόβα μιας νέας νομισματικής συμφωνίας. Μπορεί να ήταν η στιγμή όπου οι δύο μεγαλύτερες δυνάμεις του πλανήτη άρχισαν να χαράζουν το περίγραμμα της επόμενης παγκόσμιας τάξης.

Το πρώτο Plaza Accord άλλαξε την πορεία της Ιαπωνίας και ενίσχυσε την αμερικανική ανταγωνιστικότητα. Ένα νέο Plaza Accord, βασισμένο όχι στο γουάν αλλά στον χρυσό, θα μπορούσε να αλλάξει την πορεία του δολαρίου, της Κίνας, της Αμερικής και ολόκληρης της παγκόσμιας οικονομίας.

Η ιστορία μπορεί να μη γραφτεί με μια επίσημη ανακοίνωση. Μπορεί να γραφτεί σιωπηλά, μέσα από την ανατίμηση του χρυσού, τη μετακίνηση κεφαλαίων, την αποδυνάμωση του δολαρίου, την επιστροφή εργοστασίων στην Αμερική και τη σταδιακή είσοδο της Κίνας στο κέντρο του νέου χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Και όταν οι μελλοντικοί ιστορικοί κοιτάξουν πίσω σε αυτή την περίοδο, ίσως να μη δουν απλώς έναν εμπορικό συμβιβασμό. Ίσως να δουν τη στιγμή που το παλιό παγκόσμιο νομισματικό καθεστώς άρχισε να τελειώνει και ένα νέο άρχισε να γεννιέται.

Όχι με πόλεμο.
Όχι με κατάρρευση.
Αλλά με μια σιωπηλή συμφωνία γύρω από το πιο παλιό χρήμα του κόσμου: τον χρυσό.