Ετήσια έκθεση ενημέρωσης της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) για το 2025

 

Πρόσφατα, κυκλοφόρησε η Ετήσια έκθεση ενημέρωσης της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) για το 2025, με ενδιαφέροντα στοιχεία, από την οποία συγκρατούνται:

• Βασικές εξελίξεις

Οι παράνομες διελεύσεις στα «γαλάζια» και «πράσινα» σύνορα της Ευρώπης μειώθηκαν κατά 26% το 2025, σε σχέση με το 2024. Τα 178.000 άτομα που καταγράφτηκαν στις παράνομες διελεύσεις το 2025 υστερούν σε σχέση με τα 381.000 άτομα το 2023, ωστόσο υπερέβησαν τα κατ’ έτος νούμερα παράνομων διελεύσεων την περίοδο 2018 – 2020.

Κάποιες από τις συμφωνίες ΕΕ ή διμερείς, με τρίτες χώρες προέλευσης και διέλευσης που στόχευαν στη μείωση των παράνομων μεταναστευτικών ροών, ανακατηύθυναν τις μεταναστευτικές οδούς σε άλλους διαδρόμους, αντί να μειώσουν τα συνολικά νούμερα. Έτσι, οι κατά 68% και 18% αυξημένες αναχωρήσεις από Λιβύη και Αλγερία αντίστοιχα, έρχονται σε αντίθεση με τη γενική μειωτική τάση, καθότι οι παράγοντες της μετανάστευσης στην Ευρώπη δεν βελτιώθηκαν το 2025.

Σταδιακή πρόοδος σημειώθηκε το 2025 σχετικά με την επιστροφή ατόμων χωρίς δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ. Την περίοδο Ιανουαρίου – Νοεμβρίου 2025, τα Κράτη – Μέλη ανέφεραν περίπου 134.000 επιτυχείς επιστροφές, 7% αύξηση σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2024. Συγκεκριμένα, σημειώθηκαν περισσότερες επιστροφές στη Δυτική Ασία, κυρίως την Τουρκία κι εθελούσιες επιστροφές στη Συρία. Επίσης, καταγράφτηκαν 11% αύξηση επιστροφών στη Νότια Ασία και 13% αύξηση επιστροφών στη Νότια Αμερική. Αντιθέτως, οι επιστροφές στην Αφρική έμειναν σχεδόν ίδιες και οι επιστροφές στα Δυτικά Βαλκάνια μειώθηκαν κατά 15%, σε σχέση με την ίδια περίοδο του 2024.

Το 2025, οι επιπτώσεις του πολέμου στην Ουκρανία συνέχισαν ν’ αποτελούν αποφασιστικό παράγοντα νόμιμης και παράνομης μετανάστευσης στην ΕΕ. Το Διάταγμα της Ουκρανίας που επέτρεπε σε νέους άνδρες 18 – 22 ετών να εγκαταλείψουν την Ουκρανία, το οποίο εκδόθηκε τον Αύγουστο 2025, οδήγησε σε ρεκόρ αποφάσεων προσωρινής προστασίας (79.500) το Σεπτέμβριο 2025. Ως το τέλος Νοεμβρίου 2025, η Eurostat είχε καταγράψει 4,3 εκατ. υπηκόων τρίτων χωρών που εγκατέλειψαν την Ουκρανία με καθεστώς προσωρινής προστασίας. Αν συμβεί κάποιο επίτευγμα, παράγοντες πέρα από τι εδαφικές θα έχουν βαρύνοντα ρόλο όπως οι εγγυήσεις ασφαλείας και η εγχώρια (πολιτική) σταθερότητα, για την πρόληψη νέων εκροών μεταναστών από τη χώρα και τη διευκόλυνση επιστροφής των εκτοπισμένων πληθυσμών.

Το 2025 είδε μία κλιμάκωση του υβριδικού πολέμου στα Ευρωπαϊκά χερσαία, θαλάσσια κι εναέρια σύνορα. Η Ρωσσία κι ο αντιπρόσωπός της (proxy) Λευκορωσία πρόσθεσαν νέα μέσα στην υβριδική τους εργαλειοθήκη κι ανέβασαν το γεωγραφικό πλάτος και τη συχνότητα της ανάπτυξής του. Υπάρχει κίνδυνος ανανεωμένης, υψηλής κλίμακας εργαλειοποίησης της μετανάστευσης. Είτε ως άμεσο ή έμμεσο αποτέλεσμα ενός αυξητικά υβριδικού πολέμου με αποδεκτό κίνδυνο, νοούνται πολλαπλοί τρόποι με τους οποίους κρίσιμες υποδομές της Ευρωπαικής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) και σχετικές με τη διαχείριση συνόρων μπορούν να υποστούν βλάβη.

• Οδοί παράτυπης μετανάστευσης

Κεντρική Μεσόγειος: κατέγραψε το μεγαλύτερο μερίδιο εντοπισμού μεταναστών στην είσοδο σε όλες τις μεταναστευτικές οδούς, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 1/3 όλων των συλλήψεων (περίπου 66.000 μετανάστες). Υπήρξε μία σημαντική γεωγραφική αλλαγή, καθώς μειώθηκαν κατά 75% οι αναχωρήσεις από την Τυνησία κι αυξήθηκαν κατά 38% οι αναχωρήσεις από τη (Δυτική) Λιβύη. Σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (IOM), ο αριθμός των νεκρών ή αγνοούμενων μεταναστών μειώθηκε σημαντικά το 2025 (1.340) σε σχέση με το 2024 (1.810).

Οι τρεις εθνικότητες με τα μεγαλύτερα νούμερα στην Κεντρική Μεσόγειο ήταν Μπαγκλαντέσιοι, Αιγύπτιοι και Ερυθραίοι που, μαζί, αντιπροσωπεύουν το 56% όλων των παράτυπων διελεύσεων. Παρατηρήθηκε σημαντική αύξηση παράτυπης μετανάστευσης στην Ευρώπη μέσω Λιβύης που προερχόταν από το Κέρας της Αφρικής. Συγκεκριμένα, οι Ερυθραίοι αυξήθηκαν κατά 250% (7.500 άτομα) και πενταπλασιάστηκε ο αριθμός των Σομαλών (περίπου 3.500 άτομα) το 2025. Οι Σουδανοί σχεδόν διπλασιάστηκαν σε πάνω από 4.000 άτομα (αύξηση 95%), αλλά αυτό μερικώς αντικατοπτρίζει το μαζικό εκτοπισμό Σουδανών από το Σουδάν στη Λιβύη, με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες (UNHCR) ν’ αναφέρει την άφιξη 467.000 νέων Σουδανών υπηκόων στη Λιβύη ως το τέλος Δεκεμβρίου 2025.

Ανατολική Μεσόγειος: κατέγραψε μείωση 27% (από 70.000 το 2024 σε περίπου 50.000 το 2025). Με εξαίρεση το διάδρομο Λιβύης – Κρήτης όπου σημειώθηκε τριπλασιασμός των ροών σε σχέση με το 2024, οι πιο πολλοί διάδρομοι στην Ανατολική Μεσόγειο κατέγραψαν χαμηλότερα νούμερα το 2025. Οι Αφγανοί, Σουδανοί και Αιγύπτιοι αντιπροσωπεύουν το 60% όλων των εντοπισμών. Ειδικά τα νούμερα των Σουδανών και Αιγύπτιων αυξήθηκαν κατά 285% στο διάδρομο Λιβύης – Κρήτης που ενεργοποιήθηκε το καλοκαίρι 2023. Στην οδό της Ανατολικής Μεσογείου, ο αριθμός των νεκρών/αγνοουμένων μεταναστών αυξήθηκε από 191 το 2024 σε 291 το 2025 σύμφωνα με τον IOM.

Οδός Δυτικών Βαλκανίων: σημειώθηκε μείωση 42% (22.000 το 2024 και 13.000 το 2025), αντικατοπτρίζοντας εν μέρει τη μειωμένη διερχόμενη μετανάστευση από την Ανατολική Μεσόγειο κι εν μέρει τις αυξημένες διατάξεις ασφαλείας στην περιοχή. Οι τρεις εθνικότητες με τα μεγαλύτερα νούμερα (Τούρκοι, Σύριοι και Αφγανοί) αντιπροσωπεύουν το 57% του συνόλου των εντοπισμών. Βίαιη συμπεριφορά από τους διακινητές (ληστείες, απαγωγές μεταναστών, διαμάχες με αντίπαλα συνδικάτα διακίνησης, πυροβολισμοί κατά αστυνομικών για ν’ αποφύγουν τη σύλληψη) καταγράφτηκε σ’ αυτή την οδό, εγείροντας ανησυχίες ασφάλειας.

Δυτικο-Αφρικανική Οδός: Στα Κανάρια Νησιά καταγράφτηκε σημαντική μείωση παράτυπων διελεύσεων (63%), από 47.000 μετανάστες το 2024 σε 17.000 μετανάστες το 2025, οφειλόμενη εν πολλοίς στις ραγδαία μειωμένες εισροές από τη Μαυριτανία, το Μαρόκο και τη Σενεγάλη. Αυτό είναι αξιοσημείωτο, παρά τις ραγδαία αυξημένες εισροές μεταναστών σε κάποιες απ’ αυτές τις χώρες αναχώρησης, ως αποτέλεσμα αστάθειας που εξαπλώνεται στο Σαχέλ. Οι μόνες χώρες όπου αυξήθηκαν οι αναχωρήσεις το 2025 ήταν η Γουινέα και η Γκάμπια. Οι υπήκοοι Μάλι, Σενεγάλης και Γουινέας συγκέντρωσαν τα μεγαλύτερα νούμερα, αντιπροσωπεύοντας το 71% του συνόλου των εντοπισθέντων.

Δυτική Μεσόγειος: κατέγραψε αύξηση 11% (από 17.000 μετανάστες το 2024 σε 19.000 μετανάστες το 2025). Ο IOM κατέγραψε λιγότερους μετανάστες νεκρούς/ αγνοούμενους (240 το 2025, σε σχέση με 572 το 2024). Αλγερινοί, Μαροκινοί και Σομαλοί αντιπροσωπεύουν το 78% όλων των εντοπισθέντων. Ενώ οι αναχωρήσεις από το Μαρόκο μειώθηκαν 17%, αντίστοιχη αύξηση 17% από την Αλγερία είχε ως αποτέλεσμα το 72% όλων των αναχωρήσεων σ’ αυτή την οδό να προέρχονται από την Αλγερία. Καταγράφτηκαν αυξημένα νούμερα Σομαλών και μεταναστών από το Σαχέλ που αναχώρησαν από την Αλγερία για την Ισπανία, προτιμώντας την από τη Δυτικο-Αφρικανική Οδό (Κανάρια Νησιά). Παρόλα αυτά, οι Αλγερινοί αντιπροσωπεύουν τα 2/3 όλων των αναχωρήσεων σ’ αυτή την οδό.

Ανατολικά χερσαία σύνορα: καταγράφτηκε μείωση 37% (από 17.000 μετανάστες το 2024 σε 11.000 μετανάστες το 2025). Η υβριδική επιθετικότητα από τη Λευκορωσία συνεχίστηκε κατά το 2025.

Αγγλικό Κανάλι (έξοδος από την ΕΕ): υπήρξε μία μείωση 3% το 2025 (περίπου 66.000 μετανάστες). Δεν υπήρξε σαφής μειωμένη τάση (με βάση παράγοντες όπως τα εποχικά πρότυπα), στις διελεύσεις μικρών βαρκών μετά τη συμφωνία συνεργασίας Ηνωμένου Βασιλείου – Γαλλίας το τελευταίο καλοκαίρι. Αναμένεται να διαπιστωθεί η επιρροή της σύσφιξης της μεταναστευτικής πολιτικής του Ηνωμένου Βασιλείου, στα τέλη του 2025.

• Σύνθεση μεταναστευτικών ροών

Περίπου το 1/3 όλων των εντοπισμών παράτυπων διελεύσεων εισόδου αφορά τρεις εθνικότητες: Μπαγκλαντέσιους κι Αιγύπτιους (που αναχώρησαν κυρίως από τη Λιβύη) και Αφγανούς (που εντοπίστηκαν στην πλειοψηφία τους στην Ανατολική Μεσόγειο).

Τρεις από τις πρώτες δέκα χώρες προέλευσης μεταναστών ήταν από την Ανατολική Αφρική (Σουδανοί, Ερυθραίοι και Σομαλοί), ενώ αύξηση παρουσίασαν και τα νούμερα των υπηκόων Αιθιοπίας.

Η Λιβύη ήταν η κύρια χώρα τελευταίας αναχώρησης το 2025, για σχεδόν όλες τις βασικές εθνικότητες μεταναστών που σημείωσαν αύξηση. Αυτό οφείλεται από τη μία πλευρά στο διάδρομο Ανατολικής Λιβύης – Κρήτης κι από την άλλη πλευρά στη γενική αύξηση αναχωρήσεων από τη Λιβύη προς την Κεντρική Μεσόγειο με σχεδόν 16.000 περισσότερες παράτυπες διελεύσεις εισόδου).

Την περίοδο Ιανουαρίου – Νοεμβρίου 2025, καταγράφτηκαν 5.900 Σύριοι για παράτυπη διέλευση των συνόρων, σε σχέση με σχεδόν 46.000 την ίδια περίοδο του 2024. Συνεπώς οι Σύριοι αντιπροσωπεύουν πάνω από τη μισή μείωση στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ το 2025 κι ευθύνονται επίσης για τη συνολική μείωση στα νούμερα της Ανατολικής Μεσογείου. Άρα, οι Σύριοι είναι μεγάλο μέρος της ιστορίας ελάφρυνσης της μεταναστευτικής πίεσης στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, που σημαίνει ότι, το 2025, η Ευρωπαική διαχείριση συνόρων επηρεάστηκε από θετικές γεωπολιτικές εξελίξεις τη Συρία (σύμφωνα με εκτιμήσεις της UNHCR, ως το τέλος Νοεμβρίου 2025, πάνω από 1,2 εκατ. Σύριοι είχαν επιστρέψει στη Συρία από γειτονικές χώρες, μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ).

Μειωμένη τάση (σε απόλυτα νούμερα) στη γεωγραφική σύνθεση το 2025 κατέγραψαν τρεις περιοχές: η Ανατολική Αφρική, η Βόρεια Αφρική και η Νότια Ασία.

• Προοπτική για το 2026

Το 2026 θα είναι μία σημαντική χρονιά για την Ευρωπαική διαχείριση συνόρων, καθώς το συνολικό Ευρωπαϊκό σύστημα μετανάστευσης και ασύλου θα φθάσει στην πιο σπουδαία του αναδιαμόρφωση για χρόνια αν όχι δεκαετίες: πέρα από την εφαρμογή του Ευρωπαϊκού Συμφώνου για τη μετανάστευση και το άσυλο, το οποίο θα τεθεί σε ισχύ από τον Ιούνιο 2026, το πλαίσιο των «ευφυών συνόρων» θα φτάσει στο αποκορύφωμά του με την έναρξη του Ευρωπαϊκού Συστήματος Ενημέρωσης κι Εξουσιοδότησης Ταξιδίου (ETIAS), στο 4ο τρίμηνο 2026, σε συνέχεια της πλήρους ανάπτυξης του Συστήματος Εισόδου/Εξόδου (EES).

Καθώς οι ροές ταξιδιωτών αναμένεται ν’ αυξηθούν το 2026 και τα δύο προαναφερθέντα Συστήματα θ’ αντιμετωπίσουν αυξημένες επιχειρησιακές απαιτήσεις, επισημαίνοντας την ανάγκη για συντονισμένο σχεδιασμό δυνατοτήτων και στιβαρά εργαλεία διαχείρισης – κινδύνου κατά μήκος των υποδομών συνόρων της ΕΕ.

Το 2026 θα λάβουν επίσης χώρα τεχνικές αναβαθμίσεις σε αρκετές βάσεις δεδομένων και πιθανόν αναμόρφωση των αρμοδιοτήτων των Ευρωπαϊκών Οργανισμών Δικαιοσύνης κι Εσωτερικών Υποθέσεων.

Απούσας μίας μεγάλης γεωπολιτικής κλιμάκωσης στην άμεση γειτονιά της ΕΕ, η παράτυπη μετανάστευση στην Ευρώπη θα μπορούσε να συνεχίσει τη μειωμένη τάση που καθιερώθηκε την περίοδο 2023 – 2025, λαμβάνοντας υπόψη την περαιτέρω επέκταση κι εμβάθυνση συνεργασιών για τη μετανάστευση με βασικούς εταίρους. Όπως έχει διαφανεί από το πρόσφατο παρελθόν, η επιτυχημένη συνεργασία στην αντιμετώπιση της παράνομης διακίνησης μεταναστών σε μία συγκεκριμένη χώρα αναχώρησης θα οδηγήσει σε προσαρμογή των διακινητών σε άλλες μεθόδους δράσης αλλά και επιλογή άλλων περιοχών αναχώρησης που εμπίπτουν σε άλλες διοικητικές αρμοδιότητες.

Αυτό π.χ. θα μπορούσε να σημαίνει ότι οι περιοχές αναχώρησης για τα Κανάρια Νησιά μπορεί να μετατοπιστούν πιο νότια στη δυτική Αφρική, γεγονός που πιθανό να τροφοδοτηθεί από την εξάπλωση αστάθειας στο Σαχέλ, όπου σε αρκετές χώρες που άμεσα γειτνιάζουσες με παράκτιες χώρες, τα κυβερνώντα καθεστώτα, υποστηριζόμενα από Ρώσους μισθοφόρους χάνουν έδαφος από τζιχαντιστικές ανταρσίες.

Το 2026, η σταθερότητα στη Μέση Ανατολή απειλείται από την ικανότητα Συριακών φατριών να συνεργαστούν σε μία εύθραυστη μεταβατική περίοδο, από θέματα αφοπλισμού της Hezbollah και της Hamas, καθώς κι από μεγάλες αβεβαιότητες στο Ιράν στο πλαίσιο οικονομικών πιέσεων, κοινωνικών διαμαρτυριών και τριβών για τις πυρηνικές του φιλοδοξίες.

Στην Ανατολική Αφρική, ο εμφύλιος πόλεμος στο Σουδάν επιμένει παράλληλα με μία πιθανή διαμάχη μεταξύ Αιθιοπίας κι Ερυθραίας, ενώ στη Σομαλία υπάρχει κίνδυνος από την επέκταση της Al-Shabaab και του ISIL.

Ενώ οι προσπάθειες πρόληψης αναχωρήσεων μπορούν να επιτύχουν βραχυπρόθεσμα, μπορούν ωστόσο να οδηγήσουν σε αυξητικές συγκεντρώσεις επίδοξων μεταναστών σε συγκεκριμένες περιοχές της Αφρικής και Μέσης Ανατολής. Αυτές οι συγκεντρώσεις θα είναι εκτεθειμένες σε εγκληματική εκμετάλλευση ή εργαλειοποίηση από υβριδικούς δρώντες, που θα μπορούσαν να δημιουργήσουν προκλήσεις στην Ευρωπαική διαχείριση συνόρων μακροπρόθεσμα.

Η πιθανή εξάπλωση ένοπλων συγκρούσεων κοντά στην ΕΕ έρχεται την ώρα που η παγκόσμια διακυβέρνηση βρίσκεται σε υποχώρηση και οι θεσμοί της στο πεδίο της μετανάστευσης αντιμετωπίζουν απότομα μειωμένα κονδύλια. Η UNHCR προειδοποίησε στα μέσα 2025 ότι μπορεί να μην είναι σε θέση να υποστηρίξει πάνω από 11 εκατ. ανθρώπων από 36 εκατ. που υποστηρίζει επί του παρόντος. Εκτός αν η ΕΕ μπορεί να καλύψει, από άλλες πηγές, την έλλειψη χρηματοδότησης σ’ αυτές τις περιοχές που ο εκτοπισμός (πιο σχετικά στην Ευρωπαική Ολοκληρωμένη Διαχείριση Συνόρων σε προ-συνοριακές περιοχές) λαμβάνει χώρα, τα λάθη που οδήγησαν στη μεταναστευτική κρίση του 2015/2016, υπάρχει κίνδυνος να επαναληφθούν.

Οι απειλές διασυνοριακού εγκλήματος στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ αναμένεται να παραμείνουν υψηλές σε όλο το 2026. Η παράνομη διακίνηση μεταναστών στα εξωτερικά σύνορα πιθανόν θα παραμείνει σε υψηλό επίπεδο, κατά μήκος των κύριων μεταναστευτικών οδών, εφόσον οι παράγοντες ώθησης δεν αλλάξουν. Η βία των διακινητών κατά των μεταναστών, των αρχών επιβολής του νόμου και αντίπαλων εγκληματικών ομάδων αναμένεται να παραμείνει, θέτοντας σοβαρούς κινδύνους σε μετανάστες, συνοριοφύλακες και αστυνομικούς.

Η διακίνηση ανθρώπων θα παραμείνει υψηλή, με τη διακίνηση για σεξουαλική εκμετάλλευση να μένει σε υψηλά επίπεδα και τη διακίνηση για εργασιακή εκμετάλλευση ν’ αυξάνεται ακόμη πιο πολύ.

Ενώ η Αφρική παραμένει το κέντρο τρομοκρατικής δραστηριότητας, η επιρροή ενεργών παραφυάδων του IS και της Al – Qaeda παρέμειναν κατά βάση περιφερειακές το 2025. Στη Συρία, η πολιτική αστάθεια συνέχισε να εγείρει ανησυχίες για πρώην μαχητές που απέφυγαν την κράτηση, αυξάνοντας τον κίνδυνο ένταξής τους σε τρομοκρατικά δίκτυα ή τη μετατόπισή τους στην Ευρώπη. Οι εξελίξεις σε ζώνες συγκρούσεων μπορεί να επηρεάσουν την κίνηση μεμονωμένων ατόμων που συνιστούν τρομοκρατική απειλή, με ταξιδιωτικά σχέδια να διαμορφώνονται από την ευκαιρία, το σκοπό και τους περιορισμούς.