Η ανθρωπιστική «βιομηχανία» στη Γάζα

1. Η ανθρωπιστική «βιομηχανία» στη Γάζα

Η Γάζα, ήδη πριν την 7η Οκτωβρίου 2023, αποτελούσε έναν από τους πιο εξαρτημένους από διεθνή βοήθεια χώρους στον κόσμο.

• Ο ΟΗΕ, μέσω OCHA, ζήτησε για το 2024 περίπου 2,8 δισ. δολάρια για τα Παλαιστινιακά Εδάφη (συμπεριλαμβανομένης της Γάζας) για διάστημα εννέα μηνών.(ΟΗΕ Στρατηγική Ανθρωπιστικής Βοήθειας)
• Η UNRWA έχει απευθύνει επαναλαμβανόμενα ετήσια και «flash appeals» ειδικά για τη Γάζα, με αιτήματα εκατοντάδων εκατομμυρίων δολαρίων ανά έτος για υγεία, εκπαίδευση και βασικές υπηρεσίες.(unrwa.org)

Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι δεκάδες διεθνείς ΜΚΟ, ΟΗΕ-οργανισμοί και τοπικοί φορείς λειτουργούσαν στη Γάζα, με προγράμματα:

• ανθρωπιστικής βοήθειας (τρόφιμα, στέγη, ιατρική φροντίδα),
• αναπτυξιακά/υποδομών,
• και «soft» προγράμματα: δικαιώματα, advocacy, πολιτική/νομική δράση, εκπαιδευτικά και κοινωνικά projects.

Η κεντρική θέση της διεθνούς βοήθειας στο τοπικό «οικονομικό οικοσύστημα» είναι κρίσιμη: σε μεγάλη έκταση, ο μόνος πραγματικός εργοδότης και κινητήρας οικονομικής δραστηριότητας ήταν οι διεθνείς ροές βοήθειας και, πλέον, τα κονδύλια ανοικοδόμησης.(thedocs.worldbank.org)

Ακριβώς αυτό το περιβάλλον είναι που, σύμφωνα με τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα, αξιοποίησε συστηματικά η Hamas.

---

2. Η θεσμική αρχιτεκτονική ελέγχου: Υπουργείο Εσωτερικών & «μηχανισμός ασφαλείας»

Σύμφωνα με το πρόσφατο report του NGO Monitor, που βασίζεται σε εσωτερικά έγγραφα της Hamas Ministry of Interior and National Security (MoINS) στη Γάζα, όλες οι ΜΚΟ που ήθελαν να δραστηριοποιηθούν στο έδαφος:

• όφειλαν να καταχωρούνται και να συνεργάζονται με το MoINS,
• να τηρούν συγκεκριμένες «ασφαλιστικές» (security) διαδικασίες,
• και να συντονίζουν τις δραστηριότητες τους με άλλα υπουργεία (Κοινωνικής Ανάπτυξης, Υγείας, Παιδείας, κ.λπ.).(ngomonitor)

Τα έγγραφα που κατασχέθηκαν από τις ισραηλινές δυνάμεις (IDF) και αποχαρακτηρίστηκαν, καλύπτουν – σύμφωνα με τις διαθέσιμες αναφορές – την περίοδο 2018–2022. Σε αυτά:

• Υπάλληλοι του υπουργείου συντάσσουν αναλυτικά υπηρεσιακά σημειώματα προς τους ανωτέρους τους.
• Το περιεχόμενο αφορά παρακολούθηση ΜΚΟ, εργαζομένων, τοπικών συνεργατών («guarantors») και δικαιούχων βοήθειας.(Times of Israel)

Με άλλα λόγια, η Hamas αντιμετώπιζε τις ΜΚΟ όχι ως ανεξάρτητους ανθρωπιστικούς παρόχους, αλλά ως ένα πεδίο που έπρεπε να τεθεί υπό πλήρη επιχειρησιακό, πολιτικό και πληροφοριακό έλεγχο.

---

3. Ο μηχανισμός των «guarantors»: ο κρίσιμος κόμβος διείσδυσης

Στην καρδιά της διείσδυσης βρίσκεται ο θεσμός των λεγόμενων «εγγυητών» (guarantors).

3.1 Τι είναι ο «guarantor»;

Σύμφωνα με τα έγγραφα που παρουσιάζει το NGO Monitor και σχετικές δημοσιογραφικές αναλύσεις:

• Κάθε διεθνής ΜΚΟ ή οργανισμός βοηθείας στη Γάζα υποχρεωνόταν να έχει έναν τοπικό εγγυητή,
• ο οποίος ήταν άνθρωπος ελεγχόμενος από τη Hamas (πολιτικά ή οργανωτικά),
• τοποθετημένος σε θέση ανώτερου υπαλλήλου / συνδέσμου μέσα στην εκάστοτε δομή.(Times of Israel)

Ο ρόλος του guarantor ήταν διττός:

1. Liaison & έλεγχος:
   • συντονισμός μεταξύ ΜΚΟ και «αρχών» της Hamas,
   • έγκριση κινήσεων, projects, πρόσβασης σε περιοχές,
   • ενημέρωση του MoINS για ανθρώπους, δραστηριότητες, χρηματοδοτήσεις.
2. Φραγμός πληροφόρησης:
   • να εξασφαλίζει ότι η ΜΚΟ «δεν θα δει αυτά που δεν επιτρέπεται να δει», π.χ. σήραγγες, κρυφές εγκαταστάσεις, στρατιωτική χρήση νοσοκομείων κ.λπ.
   • να αποτρέπει την καταγραφή, φωτογράφιση ή δημοσιοποίηση ευρημάτων που θα εξέθεταν τις πρακτικές της Hamas (π.χ. τούνελ κάτω από σπίτια, στρατιωτικές θέσεις κοντά σε σχολεία/κλινικές).

3.2 Καρτέλες παρακολούθησης και αξιολόγησης

Σύμφωνα με πρόσφατες αποκαλύψεις, τα έγγραφα περιλαμβάνουν δεκάδες προσωπικούς φακέλους (dossiers) για τουλάχιστον 55 guarantors που συνδέονται με 48 διεθνείς οργανισμούς και ΜΚΟ.(NY Post)

Οι φάκελοι περιέχουν:

• θρησκευτική «ευλάβεια» (π.χ. αν η γυναίκα «ντύνεται σεμνά σύμφωνα με τη Sharia»),
• «ηθική» συμπεριφορά (π.χ. αναφορές σε «ανήθικες σχέσεις» εκτός γάμου),
• πολιτικές σχέσεις,
• οικονομικά στοιχεία,
• οικογενειακές/κοινωνικές διασυνδέσεις.(NY Post)

Με βάση αυτά, η Hamas κατέτασσε τους guarantors (και, εμμέσως, τις οργανώσεις τους) σε τρεις κατηγορίες:

• Συνεργάσιμη (cooperative)
• Μέτρια συνεργάσιμη (medium cooperative)
• Μη συνεργάσιμη (non-cooperative)

Κρίσιμο σημείο: «μη συνεργάσιμη» δεν σήμαινε ότι η ΜΚΟ αντιστεκόταν στην Hamas – σήμαινε ότι συμμορφωνόταν μόνο υπό πίεση, έπειτα από κλήσεις/επαφές με τις «αρχές». Η δυνατότητα πραγματικής ανεξάρτητης δράσης de facto δεν υπήρχε.

3.3 Πίεση, εκβιασμός, οικονομικός έλεγχος

Οι αναφορές κάνουν λόγο για:

• υποχρέωση έγκρισης λίστας προσωπικού από τη Hamas,
• έγκριση δικαιούχων (σε ποιον πάει η βοήθεια),
• προσπάθειες να επιβληθεί οικονομικός έλεγχος πάνω στη λογιστική των ΜΚΟ,
• χρήση αρνητικών φακέλων (προσωπικά/ηθικά στοιχεία) ως εργαλείο εκβιασμού και πειθαναγκασμού.(NY Post)

Χαρακτηριστικά, αναφέρεται περίπτωση όπου διεθνής οργάνωση που προσπάθησε να αντισταθεί σε οικονομικό έλεγχο από τη Hamas, βρέθηκε αντιμέτωπη με περιορισμούς και εμπόδια στις δραστηριότητές της.(NY Post)

---

4. Πλήρης επιτήρηση: από άδειες ως τεχνολογική παρακολούθηση

Πέρα από τους guarantors, τα έγγραφα δείχνουν ένα ολιστικό σύστημα επιτήρησης όλων των φορέων βοήθειας.

4.1 Έγκριση προσωπικού και δικαιούχων

Κάθε ΜΚΟ:

• παρέδιδε λίστα εργαζομένων και συνεργατών προς έγκριση από το «υπουργείο»,
• κατέθετε λίστες δικαιούχων, grant recipients, partners.

Αυτό έδινε στη Hamas:

• πλήρη εικόνα των ανθρώπων που κινούνται και εργάζονται στον χώρο βοήθειας,
• δυνατότητα να κατευθύνει πόρους (ποιοι θα λάβουν βοήθεια και ποιοι όχι),
• δυνατότητα πολιτικής επιβράβευσης/τιμωρίας μέσω πρόσβασης ή αποκλεισμού από πόρους.

4.2 Τεχνολογική επιτήρηση και «φακέλωμα»

Σύμφωνα με τις περιγραφές, το MoINS:

• χρησιμοποιούσε κάμερες, τεχνολογικά μέσα και φυσική παρακολούθηση,
• συγκέντρωνε δεδομένα social media,
• συνέτασσε λεπτομερή reports για συμπεριφορά, γνωριμίες, απόψεις.(NY Post)

Το αποτέλεσμα ήταν ένα σύστημα τύπου «υπηρεσίας ασφαλείας» προσανατολισμένο όχι μόνο στην αντικατασκοπεία, αλλά και στον έλεγχο του ανθρωπιστικού οικοσυστήματος.

---

5. Νοσοκομεία, ανθρωπιστική κάλυψη και «πτέρυγες της Hamas»

Ξεχωριστή διάσταση της διείσδυσης αφορά τον τομέα της υγείας.

5.1 Χρήση νοσοκομείων ως στρατιωτικά assets

Αποχαρακτηρισμένα έγγραφα του MoINS, που δημοσιοποιήθηκαν μέσω NGO Monitor και διεθνών ΜΜΕ, αναφέρουν:

• συστηματική χρήση νοσοκομείων για απόκρυψη ηγετών και ομάδων της Hamas,
• εγκατάσταση στρατιωτικών υποδομών, επιχειρησιακών κέντρων και υπογείων εγκαταστάσεων μέσα ή υπό νοσοκομεία,
• σαφείς οδηγίες για το πώς προστατεύεται αυτή η χρήση από «αδιάκριτα βλέμματα».(ngomonitor)

Σε δημόσιο λόγο έχει αποδοθεί το συμπύκνωμα αυτών των εγγράφων στο ότι «κάθε νοσοκομείο στη Γάζα είχε πτέρυγα της Hamas» – διατύπωση που συνοψίζει τον τρόπο με τον οποίο η οργάνωση ενσωμάτωσε τη στρατιωτική της παρουσία μέσα σε ουσιώδεις ανθρωπιστικές δομές.

5.2 Γνώση διεθνών οργανισμών;

Ορισμένες αναλύσεις, βασισμένες στα ίδια έγγραφα, υποστηρίζουν ότι:

• διεθνείς οργανισμοί όπως ο Ερυθρός Σταυρός και διεθνείς ιατρικές ΜΚΟ ήταν ενήμεροι για την ύπαρξη εγκαταστάσεων της Hamas σε νοσοκομεία,
• όμως δεν το δημοσιοποιούσαν, ούτε αμφισβητούσαν την εικόνα «αμιγώς πολιτικών στόχων» όταν κατηγορούσαν το Ισραήλ για επιθέσεις κοντά σε νοσοκομεία.(JNS.org)

Ο ισχυρισμός αυτός αποτελεί πολιτικά και νομικά βαρύτατη κατηγορία και:

• βασίζεται σε εσωτερικές σημειώσεις του MoINS που αναφέρουν συναντήσεις με διεθνείς οργανισμούς,
• δεν έχει ακόμα πλήρως διερευνηθεί από ανεξάρτητες διεθνείς επιτροπές,
• έχει, φυσικά, αμφισβητηθεί ή υποβαθμιστεί από πλευράς ορισμένων εμπλεκομένων οργανισμών.

---

6. Ποιοι οργανισμοί εμφανίζονται στα έγγραφα;

Σύμφωνα με τις μέχρι τώρα δημοσιευμένες πληροφορίες, τα έγγραφα της Hamas αναφέρονται σε περίπου 50 διεθνείς οργανισμούς και φορείς ανθρωπιστικής βοήθειας που δραστηριοποιούνται στη Γάζα.(Times of Israel)

Σε αυτά περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, ονομαστικά (ως οργανισμοί στους οποίους αντιστοιχούν «guarantors» ή αναλύονται στις αναφορές):

• διεθνείς ιατρικές ΜΚΟ (π.χ. Doctors Without Borders / Médecins Sans Frontières),
• οργανισμοί προσφύγων και προστασίας (π.χ. Norwegian Refugee Council),
• διεθνείς οργανισμοί αναπτυξιακής βοήθειας και advocacy (π.χ. Oxfam, Catholic Relief Services, κτλ.).(NY Post)

Σημαντικές διευκρινίσεις:

• Τα έγγραφα δεν αποδεικνύουν κατ’ ανάγκη συνειδητή συμπαιγνία όλων αυτών των οργανισμών με τη Hamas.
• Τεκμηριώνουν όμως ότι λειτουργούσαν μέσα σε ένα περιβάλλον θεσμοθετημένης επιτήρησης, πίεσης και διείσδυσης, όπου η Hamas είχε de facto δυνατότητα να επηρεάζει προσωπικές επιλογές, ροές πόρων, πρόσβαση και πληροφόρηση.(jpost.com)
• Πολλές από τις ΜΚΟ αυτές, μέχρι τώρα, αρνούνται ότι συνεργάστηκαν συνειδητά με τη Hamas ή ότι είχαν πλήρη εικόνα του τρόπου με τον οποίο το σύστημα των guarantors χρησιμοποιούνταν για έλεγχο και εκβιασμό.

---

7. Η πολιτικοποίηση της βοήθειας: από τα τρόφιμα στο lawfare

Ένα από τα πιο κρίσιμα σημεία της χαρτογράφησης αφορά όχι μόνο τη φυσική βοήθεια (τρόφιμα, καύσιμα, υγεία), αλλά τη χρήση ενός μέρους των κονδυλίων για πολιτικά/νομικά προγράμματα.

7.1 Το μέγεθος των κονδυλίων

Σε παγκόσμιο επίπεδο, η ανθρωπιστική βοήθεια προς τα Παλαιστινιακά Εδάφη:

• μετράται σε δισ. δολάρια σε πολυετή κλίμακα, με συνεχείς εκκλήσεις από ΟΗΕ, UNRWA και λοιπούς φορείς,
• προέρχεται κυρίως από περίπου 30 ανεπτυγμένα κράτη (ΗΠΑ, Καναδάς, κράτη-μέλη ΕΕ, Ιαπωνία, Αυστραλία κ.λπ.).(ΟΗΕ Στρατηγική Ανθρωπιστικής Βοήθειας)

Σε αυτό το πλαίσιο, μέρος της βοήθειας δεν αφορά «σκληρά» αγαθά, αλλά:

• προγράμματα advocacy, human rights monitoring, νομικές παρεμβάσεις,
• projects που χρηματοδοτούν παλαιστινιακές και διεθνείς ΜΚΟ για δράση σε φόρα όπως ΟΗΕ, Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC), Διεθνές Δικαστήριο (ICJ) κ.λπ.

7.2 Από τα reports στις δικαστικές υποθέσεις

Αναλύσεις της υπόθεσης Νότιας Αφρικής κατά Ισραήλ στο ICJ επισημαίνουν ότι το δικόγραφο περιείχε δεκάδες παραπομπές σε reports ΜΚΟ. Σύμφωνα με δημοσιευμένα στοιχεία, 22 υποσημειώσεις τουλάχιστον στηρίζονται σε εκθέσεις ΜΚΟ για τη Γάζα και τη Δυτική Όχθη.(jpost.com)

Στο αφήγημα των επικριτών του σημερινού συστήματος βοήθειας:

• αυτό θεωρείται απόδειξη ότι ένα μέρος της «ανθρωπιστικής» και «δικαιωματικής» δραστηριότητας λειτουργεί ως εργαλείο lawfare – νομικού πολέμου – ευθυγραμμισμένου με τη στρατηγική αφήγηση της Hamas,
• με την έννοια ότι η ένοπλη/τρομοκρατική δράση επί του πεδίου συμπληρώνεται από διεθνή καμπάνια δυσφήμισης και απονομιμοποίησης του Ισραήλ, μέρος της οποίας φέρουν οργανώσεις που χρηματοδοτούνται από κράτη-δωρητές.

Πρέπει να υπογραμμιστεί ότι:

• αυτός ο ισχυρισμός αποτελεί πολιτική και στρατηγική αξιολόγηση,
• δεν συνεπάγεται ότι κάθε πολιτικό/νομικό project είναι αυτομάτως «όργανο της Hamas»,
• όμως, από πλευράς αντιτρομοκρατικής ανάλυσης, η σύμπτωση στόχων (στρατιωτικό πλήγμα + διεθνής απονομιμοποίηση) μπορεί να θεωρηθεί μέρος ενιαίας στρατηγικής εκμετάλλευσης της βοήθειας.

---

8. Επιπτώσεις για την ανοικοδόμηση της Γάζας

Μετά την 7η Οκτωβρίου 2023 και τη μεταπολεμική συζήτηση, διεθνείς οργανισμοί (ΟΗΕ, Παγκόσμια Τράπεζα κ.λπ.) κάνουν λόγο για ανάγκες ανοικοδόμησης δεκάδων δισ. δολαρίων για τα επόμενα χρόνια.(thedocs.worldbank.org)

Δεδομένου ότι:

• δεν υπάρχει άλλη σοβαρή οικονομική δραστηριότητα στη Γάζα, πέραν της διεθνούς βοήθειας και της ανοικοδόμησης,
• η Hamas στο παρελθόν απέδειξε ότι μπορεί να ενσωματώσει, να φορολογήσει, να εκτρέψει και να αξιοποιήσει αυτά τα κονδύλια,

προκύπτει μια σειρά από καίρια στρατηγικά ερωτήματα:

1. Αν η διανομή κονδυλίων ανοικοδόμησης αφεθεί ξανά σε ένα πλέγμα ΜΚΟ, ΟΗΕ-οργανισμών και τοπικών φορέων χωρίς ριζική μεταρρύθμιση του πλαισίου ελέγχου,
   • πόσο πιθανό είναι να αναπαραχθεί το ίδιο σύστημα διείσδυσης και ελέγχου;
2. Αν οι κύριοι δωρητές (ΗΠΑ, ΕΕ κ.λπ.) δεν επιβάλουν αυστηρούς αντι-τρομοκρατικούς όρους συνεργασίας,
   • πώς θα αποτραπεί η εκ νέου συσσώρευση πόρων στα χέρια δικτύων συνδεδεμένων με τη Hamas;
3. Αν δεν υπάρξει μετρήσιμη διαφάνεια (π.χ. δημόσια, αναλυτική καταγραφή ροής χρημάτων σε κάθε project),
   • πώς θα αποδεικνύεται ότι η βοήθεια πράγματι υπηρετεί ασφαλείς, μη-στρατιωτικούς, μη-εξτρεμιστικούς σκοπούς;

---

9. Κατευθύνσεις πολιτικής και έλεγχος ΜΚΟ

Με βάση τα στοιχεία των εγγράφων και τη συνολική εικόνα, οι βασικοί άξονες ριζικής αναθεώρησης του πλαισίου μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

9.1 Αυστηρό vetting και αντι-τρομοκρατική δέουσα επιμέλεια

• Υποχρεωτικός συστηματικός έλεγχος (vetting) όλων των ΜΚΟ που λαμβάνουν δημόσιους πόρους (κρατικές επιχορηγήσεις, προγράμματα ΕΕ κ.λπ.),
• διασταύρωση με εθνικές και διεθνείς λίστες τρομοκρατίας,
• εξέταση πιθανών δεσμών στελεχών, συνεργατών και τοπικών partners με οργανώσεις που έχουν χαρακτηριστεί τρομοκρατικές.

9.2 Διαφάνεια ροής χρηματοδότησης

• Δημιουργία δημόσιων βάσεων δεδομένων που να δείχνουν αναλυτικά:
  • ποιο κράτος δίνει πόσα,
  • σε ποια ΜΚΟ,
  • για ποιο συγκεκριμένο project,
  • σε ποιον τελικό τοπικό εταίρο/φορέα καταλήγουν τα χρήματα.
• Υποχρέωση για τρίτο, ανεξάρτητο audit για projects σε περιοχές υψηλού κινδύνου (όπως Γάζα).

9.3 Απαγόρευση ή ισχυρές ρήτρες για «guarantors»

• Ρητή απαγόρευση σε ΜΚΟ να αποδέχονται υποχρεωτικούς τοπικούς «συνδέσμους» που επιβάλλονται από de facto αρχές (όπως η Hamas),
• όπου αυτό είναι αναπόφευκτο για λόγους ασφάλειας, να υπάρχει:
  • πλήρης γραπτή αναφορά προς τους δωρητές,
  • σαφής αξιολόγηση κινδύνου,
  • και μηχανισμοί αντιστάθμισης/ελέγχου, ώστε ο τοπικός liaison να μην έχει μονοπώλιο πληροφόρησης/ελέγχου.

9.4 Σαφή νομικά όρια μεταξύ ανθρωπιστικής δράσης και πολιτικής δραστηριότητας

• Καθορισμός σαφών ορίων για το ποιο είδος πολιτικής/νομικής δράσης (lawfare, lobbying σε διεθνή όργανα) μπορεί να χρηματοδοτείται από ανθρωπιστικά κονδύλια,
• απαίτηση ότι κάθε ΜΚΟ που λαμβάνει ανθρωπιστική χρηματοδότηση:
  • δηλώνει ρητά όλες τις παράλληλες πολιτικές/advocacy δραστηριότητες,
  • επιτρέπει στους δωρητές να διαχωρίζουν τι ακριβώς χρηματοδοτούν.

9.5 Εκτελεστικότητα: όχι μόνο νόμοι, αλλά και εφαρμογή

Η εμπειρία δείχνει ότι:

• οι νομοθεσίες συχνά υπάρχουν, αλλά
• λείπει η εκτελεστική εξειδίκευση: ποια υπηρεσία ελέγχει τι, σε ποιο χρονοδιάγραμμα, με ποιες κυρώσεις.(JNS.org)

Γι’ αυτό απαιτούνται:

• εκτελεστικές εντολές (executive orders) που να υποχρεώνουν συγκεκριμένους φορείς σε τακτικούς ελέγχους,
• ρητές κυρώσεις (διακοπή χρηματοδότησης, πρόστιμα, ποινικές ευθύνες) όταν αποδεικνύεται συνενοχή ή συστηματική παράβλεψη σχέσεων με τρομοκρατικές οργανώσεις.

---

10. Συμπέρασμα: από «ουδέτερες ΜΚΟ» σε πεδίο πληροφοριακού & πολιτικού πολέμου

Η εικόνα που προκύπτει από:

• τα αποχαρακτηρισμένα έγγραφα του MoINS,
• την ανάλυση του NGO Monitor,
• και τις συμπληρωματικές δημοσιογραφικές έρευνες,(ngomonitor)

είναι ότι:

1. Οι ΜΚΟ στη Γάζα δεν λειτουργούσαν σε κενό, ούτε σε ουδέτερο πεδίο, αλλά εντός μιας θεσμικά οργανωμένης δομής ελέγχου και διείσδυσης από τη Hamas.
2. Ο μηχανισμός των guarantors, η επιτήρηση προσωπικού/δικαιούχων, η χρήση νοσοκομείων και η αξιοποίηση πολιτικών/νομικών προγραμμάτων εντάσσονται σε ενιαία στρατηγική weaponization της ανθρωπιστικής βοήθειας.
3. Η διεθνής κοινότητα, ιδίως οι βασικοί δωρητές, δεν διέθεταν – ή δεν εφαρμόζουν – επαρκείς μηχανισμούς διαφάνειας και αντι-τρομοκρατικής δέουσας επιμέλειας, με αποτέλεσμα μέρος των πόρων να καταλήγει, άμεσα ή έμμεσα, στη στρατηγική της Hamas.
4. Η περίοδος της ανοικοδόμησης που ανοίγεται τώρα είναι κρίσιμο τεστ:
   • είτε θα υπάρξει ριζική αναδιάρθρωση των μηχανισμών χρηματοδότησης και ελέγχου,
   • είτε το ίδιο μοντέλο θα αναπαραχθεί σε πολλαπλάσια κλίμακα, με δεκάδες δισ. δολάρια σε διακυβεύματα.

Αυτή η χαρτογράφηση δεν απαντά στο πολιτικό ερώτημα «τι πρέπει να γίνει στη Γάζα» συνολικά. Δείχνει όμως ότι, χωρίς βαθιά μεταρρύθμιση του οικοσυστήματος ανθρωπιστικής βοήθειας και ΜΚΟ, οποιαδήποτε λύση διακυβέρνησης θα στηρίζεται σε θεμέλιο που η Hamas έχει ήδη αποδείξει πως ξέρει να εκμεταλλεύεται – σε επιχειρησιακό, οικονομικό και πληροφοριακό επίπεδο.