«Eπικαιροποίηση στρατηγικής της ΕΕ για τη ναυτιλιακή ασφάλεια και σχεδίου δράσης της «Βελτιωμένης στρατηγικής της ΕΕ για τη ναυτιλιακή ασφάλεια όσον αφορά τις εξελισσόμενες απειλές στη θάλασσα»

Η Ανατολική Μεσόγειος συνιστά ένα κρίσιμο θαλάσσιο πεδίο, ως σταυροδρόμι τριών Ηπείρων (Ευρώπη, Ασία, Αφρική), κυρίως από άποψης θαλάσσιας κυκλοφορίας και μεταφοράς αγαθών κι εμπορευμάτων μεταξύ αυτών των Ηπείρων (μέσω της κομβικής διώρυγας του Σουέζ στην Αίγυπτο) και λόγω ανάπτυξης ενεργειακών υποδομών πετρελαίου/φυσικού αερίου και ευρύτερων γεωπολιτικών εξελίξεων, συμμαχιών ή/και στρατηγικών σχέσεων στο ενεργειακό κι ευρύτερο πολιτικό και οικονομικό γίγνεσθαι.

Στις 10/03/2023 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξέδωσε Κοινή Ανακοίνωση[1]: «για την επικαιροποίηση της στρατηγικής της ΕΕ για τη ναυτιλιακή ασφάλεια και του σχεδίου δράσης της βελτιωμένης στρατηγικής της ΕΕ για τη ναυτιλιακή ασφάλεια όσον αφορά τις εξελισσόμενες απειλές στη θάλασσα», από την οποία συγκρατούνται:

«.Από το 2014, η στρατηγική της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την ασφάλεια στη θάλασσα (EUMSS) και το σχετικό σχέδιο δράσης παρέχουν το πλαίσιο αντιμετώπισης των προκλήσεων στον τομέα της ασφάλειας στη θάλασσα. Η στρατηγική έχει προωθήσει στενότερη συνεργασία μεταξύ μη στρατιωτικών και στρατιωτικών αρχών, ιδίως μέσω  ανταλλαγής πληροφοριών. Έχει συμβάλλει στην προώθηση της διακυβέρνησης στη θάλασσα βάσει κανόνων, έχει δώσει ώθηση στη διεθνή συνεργασία κι έχει ενισχύσει την αυτονομία/ικανότητα της ΕΕ ν’ αντιμετωπίζει απειλές στη ναυτιλιακή ασφάλεια.

Η ΕΕ διαδραματίζει σημαντικό ρόλο ως παγκόσμιος πάροχος ναυτιλιακής ασφάλειας, διεξάγοντας τις δικές της ναυτικές επιχειρήσεις, εφαρμόζοντας την έννοια της «Συντονισμένης Παρουσίας στη Θάλασσα» (ΣΠΘ) και προωθώντας την επίγνωση καταστάσεων στη ναυτιλία, συνεργαζόμενη μ’ ευρύ φάσμα εξωτερικών εταίρων.

Η επικαιροποιημένη EUMSS αποτελεί το πλαίσιο ανάληψης περαιτέρω δράσης από την ΕΕ, με σκοπό την προστασία των συμφερόντων της στη θάλασσα, καθώς και την προστασία των πολιτών, αξιών και της οικονομίας της, με στόχο την προώθηση της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας, με παράλληλη τήρηση της αρχής της βιωσιμότητας και της προστασίας της βιοποικιλότητας…

Η ναυτιλιακή ασφάλεια αντιμετωπίζει προκλήσεις σε πολλές περιοχές (εδαφικές και θαλάσσιες διαφορές, ανταγωνισμό φυσικών πόρων και απειλών κατά της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας και δικαιωμάτων αβλαβούς διέλευσης και πλου διέλευσης), οι οποίες δημιουργούν εντάσεις σε θαλάσσιες λεκάνες (Μεσόγειος Θάλασσα, Εύξεινος Πόντος και Βαλτική Θάλασσα), οι οποίες επιδεινώνονται από τη στρατιωτική επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Παρατηρείται επίσης αύξηση προκλήσεων ναυτιλιακής ασφάλειας στον Κόλπο της Γουινέας, στον Κόλπο του Άντεν, στα στενά του Ορμούζ, της Μαλάκας και στη Νότια Σινική Θάλασσα…

Κενά ναυτιλιακής ασφάλειας μπορεί να οδηγήσουν σε περιβαλλοντικές καταστροφές (παρεμπόδιση πρόσβασης σε μολυσμένους χώρους, εκτροπή κονδυλίων από την προστασία του περιβάλλοντος ή πράξεις δολιοφθοράς κατά θαλάσσιων υποδομών)…

Οι επαναλαμβανόμενες υβριδικές επιθέσεις και κυβερνοεπιθέσεις (χρήση υβριδικών μέσων και μέσων του κυβερνοχώρου από κακόβουλους παράγοντες σε θαλάσσιες υποδομές, υποθαλάσσια καλώδια, αγωγούς, λιμένες και πλοία) απαιτούν ενίσχυση της δράσης της ΕΕ και αποτελεσματικότερη προστασία των κρίσιμων υποδομών, ιδίως μέσω ανάπτυξης καινοτόμων τεχνολογιών…

Οι απειλές και παράνομες δραστηριότητες (πειρατεία και ένοπλες ληστείες στη θάλασσα, οργανωμένο έγκλημα, λαθραία διακίνηση μεταναστών και εμπορία ανθρώπων, εμπορία όπλων και ναρκωτικών, τρομοκρατία, παράνομη, αδήλωτη και ανεξέλεγκτη αλιεία, άλλες παράνομες δραστηριότητες, μη επιτρεπόμενη εξερεύνηση στις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες των Κρατών Μελών της ΕΕ), παραμένουν κρίσιμες προκλήσεις σε πολλές περιοχές. Ορισμένες παράνομες δραστηριότητες ίσως διευκολύνονται από την ελλειπή ασφάλεια των λιμένων. Οι κακόβουλοι παράγοντες μπορούν επίσης να συνδυάσουν αυτές τις απειλές και δραστηριότητες για να προβούν σε υβριδικές επιθέσεις κατά της ΕΕ και των Κρατών Μελών της…

Ενόψει των εξελισσόμενων απειλών κατά της ναυτιλιακής ασφάλειας, τα θεμελιώδη συμφέροντα της ΕΕ είναι:

•  η ασφάλεια της ΕΕ, των Κρατών Μελών, των πολιτών και των εταίρων της
•  η διατήρηση της παγκόσμιας ειρήνης και σταθερότητας, καθώς και η διατήρηση ελεύθερων και ανοικτών θαλάσσιων πλωτών οδών
•  η προάσπιση του διεθνούς δικαίου, ιδίως της Διεθνούς Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), ως του γενικού νομικού πλαισίου για όλες τις δραστηριότητες στους ωκεανούς, καθώς και η προώθηση της χρηστής διεθνούς διακυβέρνησης των ωκεανών, μεταξύ άλλων μέσω περιφερειακών συμβάσεων για τη θάλασσα, καθώς και η εφαρμογή της συμφωνίας του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου (ΠΟΕ) για τις επιδοτήσεις στον τομέα αλιείας
•  η προστασία των φυσικών πόρων και του θαλάσσιου περιβάλλοντος και η διαχείριση επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής και υποβάθμισης του περιβάλλοντος ασφάλειας στη θάλασσα
•  η διασφάλιση ανθεκτικότητας και προστασίας κρίσιμων θαλάσσιων υποδομών (χερσαίων και υπεράκτιων), μεταξύ άλλων μέσω αντιμετώπισης κινδύνων και απειλών που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, καθώς και εκείνων που προκύπτουν από άμεσες ξένες επενδύσεις
•  η ενδυνάμωση της ανθεκτικότητας και προστασίας των κόμβων εφοδιαστικής, δηλαδή των λιμένων, συμπεριλαμβανομένης της αντιμετώπισης κινδύνων που σχετίζονται με τη διαφθορά και τις παράνομες δραστηριότητες
•  η προστασία οικονομικών δραστηριοτήτων στη θάλασσα, η οποία συμβάλλει σε μία βιώσιμη γαλάζια οικονομία (χερσαία και υπεράκτια)
•  η προστασία εξωτερικών συνόρων της ΕΕ και της εσωτερικής της ασφάλειας για την αντιμετώπιση της λαθραίας διακίνησης μεταναστών, της εμπορίας ανθρώπων και άλλων παράνομων δραστηριοτήτων, καθώς και παράνομων δραστηριοτήτων εξερεύνησης και γεώτρησης υδρογονανθράκων
•  η διασφάλιση της ικανότητας ταχείας και αποτελεσματικής δράσης στον τομέα της ναυτιλίας, καθώς και σε άλλους επιχειρησιακούς τομείς (π.χ. στην ξηρά, στον αέρα, στον κυβερνοχώρο και στο απώτερο διάστημα)
•  η διασφάλιση της ασφάλειας και προστασίας των ναυτικών σύμφωνα με τις απαιτήσεις της σύμβασης ναυτικής εργασίας και άλλων σχετικών συμβάσεων της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας…

Η ΕΕ θα εντείνει τη δράση της στο πλαίσιο έξι στρατηγικών στόχων: εντατικοποίηση δραστηριοτήτων στη θάλασσα, συνεργασία με εταίρους, ανάληψη ηγετικού ρόλου επίγνωσης τομέα ναυτιλίας, διαχείριση κινδύνων και απειλών, ενίσχυση ικανοτήτων, εκπαίδευση και κατάρτιση. Η επικαιροποιημένη EUMSS θα υλοποιηθεί μέσω σχεδίου δράσης (Παράρτημα)[2] και στο πλαίσιο της ολοκληρωμένης προσέγγισης.

Εντατικοποίηση δραστηριοτήτων στη θάλασσα

Η Στρατηγική Πυξίδα της ΕΕ ζητεί ενίσχυση δέσμευσης της ΕΕ για τη ναυτιλιακή ασφάλεια και υπογραμμίζει τη σημασία εξασφάλισης ετοιμότητας και διαλειτουργικότητας μεταξύ των ναυτικών δυνάμεων των Κρατών Μελών της ΕΕ και καλεί την ΕΕ να διεξάγει πραγματικές ασκήσεις σ’ όλους τους τομείς…

Στο πλαίσιο της Κοινής Πολιτικής Ασφάλειας και Άμυνας (ΚΠΑΑ), η εντολή της επιχείρησης Atalanta επεκτάθηκε ώστε, πέραν της καταπολέμησης της πειρατείας, να καταστεί ευρύτερη επιχείρηση ναυτιλιακής ασφάλειας και ενισχύει τους δεσμούς/ συνέργειες με την ευρωπαϊκή αποστολή επίγνωσης τομέα ναυτιλίας στα Στενά του Ορμούζ…

Σύμφωνα με τις στρατηγικές κατευθυντήριες γραμμές ευρωπαϊκής ολοκληρωμένης διαχείρισης συνόρων (ΕΟΔΣ), το σύστημα επιτήρησης θαλάσσιων συνόρων πρέπει να μπορεί ν’ ανιχνεύει, αναγνωρίζει, εντοπίζει και ν’ αναχαιτίζει όλα τα σκάφη που εισέρχονται στα χωρικά ύδατα και να συμβάλλει στη διασφάλιση της προστασίας και διάσωσης ανθρώπινων ζωών στη θάλασσα υπό οποιεσδήποτε καιρικές συνθήκες. Τα Κράτη Μέλη θα πρέπει να αξιοποιούν τις ικανότητες επιτήρησης που προσφέρει η Ευρωπαϊκή Συνοριοφυλακή και Ακτοφυλακή (Frontex), για αναβάθμιση των εθνικών ικανοτήτων και της συνολικής επίγνωσης καταστάσεων…

Η ΕΕ πρέπει ν’ αναπτύξει περαιτέρω τις επιχειρήσεις πολλαπλών σκοπών καταπολέμησης της διασυνοριακής εγκληματικότητας (παράνομης διακίνησης μεταναστών, εμπορίας ανθρώπων, εντοπισμού θαλάσσιας ρύπανσης και παράνομης αλιείας, καθώς και εκτέλεσης άλλων καθηκόντων επιτήρησης σε πολλές θαλάσσιες λεκάνες γύρω από την ΕΕ και στον Εύξεινο Πόντο), που διεξάγουν η Frontex, η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ελέγχου Αλιείας (EFCA) και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Ασφάλειας Ναυσιπλοΐας (EMSA).

Δράσεις ΕΕ για την ενίσχυση ασφάλειας στη θάλασσα:

•  διοργάνωση ετήσιας ναυτικής άσκησης της ΕΕ
•  ενίσχυση των υφιστάμενων ναυτικών επιχειρήσεων της ΕΕ (Atalanta και Irini) με ναυτικά και αεροπορικά μέσα
•  εξέταση νέων θαλάσσιων περιοχών ενδιαφέροντος για εφαρμογή της ΣΠΘ, με βάση τα διδάγματα που αντλήθηκαν και τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης (ΕΥΕΔ)
•  εντατικοποίηση καταπολέμησης των παράνομων και αθέμιτων δραστηριοτήτων στη θάλασσα και της διακίνησης ναρκωτικών, στο πλαίσιο της ΣΠΘ
•  διατήρηση και ενίσχυση των επιθεωρήσεων ασφάλειας στη θάλασσα, στην ΕΕ
•  διασφάλιση της κυβερνοασφάλειας και ασφάλειας των επιβατηγών πλοίων

Συνεργασία με εταίρους

Η ΕΕ θα πρέπει να εντείνει τη συνεργασία με εταίρους στις γειτονικές της χώρες και σ’ άλλες θαλάσσιες περιοχές στρατηγικής σημασίας. Θα εντατικοποιήσει τη συνεργασία της με το ΝΑΤΟ στον τομέα ναυτιλιακής ασφάλειας, με βάση τα αποτελέσματα που έχουν επιτευχθεί και σε αρμονία με την τρίτη κοινή δήλωση για τη συνεργασία ΕΕ-ΝΑΤΟ του Ιανουαρίου 2023.

Στον Ινδοειρηνικό, η ΕΕ θα πρέπει ν’ αυξήσει την ανταλλαγή εμπειριών με εταίρους για τη ναυτιλιακή ασφάλεια μέσω του έργου: «Ενίσχυση της συνεργασίας στον τομέα ασφάλειας στην Ασία και με την Ασία» (ESIWA) και διμερών διαλόγων και επιδιώκοντας να της χορηγηθεί καθεστώς παρατηρητή («εταίρου διαλόγου») στην Ένωση Παράκτιων Χωρών του Ινδικού Ωκεανού (IORA).

Δράσεις ΕΕ για τη διεθνή συνεργασία:

•  ενθάρρυνση υπογραφής και επικύρωσης διεθνών πράξεων για τη ναυτιλιακή ασφάλεια, ιδίως της UNCLOS, και προώθηση της συμμόρφωσης και ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών με εταίρους, κατά την εφαρμογή του διεθνούς δικαίου για τη ναυτιλιακή ασφάλεια, σε σχετικά φόρουμ
•  εντατικοποίηση συνεργασίας μεταξύ στελεχών της ΕΕ και του ΝΑΤΟ για τη ναυτιλιακή ασφάλεια, ώστε να καλυφθούν όλα τα θέματα αμοιβαίου ενδιαφέροντος στον εν λόγω τομέα και του μη εκραγέντος υλικού στη θάλασσα, με βάση τις τρεις κοινές δηλώσεις του 2016, του 2018 και του 2023
•  διεξαγωγή κοινών ναυτικών ασκήσεων με εταίρους για ενίσχυση της διαλειτουργικότητας
•  τοποθέτηση αξιωματικών συνδέσμων ΕΕ σε κέντρα συγχώνευσης ναυτιλιακών πληροφοριών, σε θαλάσσιες περιοχές ενδιαφέροντος για προώθηση της ανταλλαγής πληροφοριών και συνεργασίας, μεταξύ άλλων στον τομέα επιβολής του νόμου, της δικαιοσύνης και εσωτερικών υποθέσεων, μεταξύ της ΕΕ και των εταίρων της
•  απόκτηση, από την ΕΕ, καθεστώτος εταίρου διαλόγου στην Ένωση Παράκτιων Χωρών του Ινδικού Ωκεανού, για ενίσχυση του ρόλου της ως εταίρου στον τομέα ναυτιλιακής ασφάλειας στην περιοχή αυτή
•  προώθηση διεθνούς συνεργασίας ανταλλαγής πληροφοριών και επιτήρησης κρίσιμων θαλάσσιων υποδομών, συμπεριλαμβανομένων των υποθαλάσσιων καλωδίων, καθώς και της ασφάλειας πλοίων και λιμένων.

Δράσεις ΕΕ – Ανάληψη ηγετικού ρόλου επίγνωσης του τομέα ναυτιλίας:

•  διασφάλιση ότι το κοινό περιβάλλον ανταλλαγής πληροφοριών θα τεθεί σε λειτουργία ως τα μέσα 2024, ώστε να καταστεί δυνατή η ασφαλής και διαρθρωμένη ανταλλαγή διαβαθμισμένων και μη διαβαθμισμένων πληροφοριών μεταξύ αρχών διάφορων τομέων θαλάσσιας επιτήρησης (μη στρατιωτικούς και στρατιωτικούς)
•  ενίσχυση αμυντικού δικτύου ανταλλαγής πληροφοριών θαλάσσιας επιτήρησης (MARSUR) με τη δημιουργία ειδικού προγράμματος μέσω του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Άμυνας (ΕΟΑ), καθώς και ενίσχυση δεσμών μεταξύ MARSUR και Κοινού Περιβάλλοντος Ανταλλαγής Πληροφοριών (CISE)
•  αξιοποίηση επενδύσεων που πραγματοποιούνται μέσω της διαστημικής πολιτικής της ΕΕ και περαιτέρω αξιοποίηση ικανοτήτων μέσω του προγράμματος Copernicus για τη θαλάσσια επιτήρηση, την παρακολούθηση του θαλάσσιου περιβάλλοντος και την κλιματική αλλαγή
•  ενσωμάτωση διαστημικών τεχνολογιών, τηλεκατευθυνόμενων αεροπορικών συστημάτων και σταθμών ραντάρ, αεροσκαφών θαλάσσιας περιπολίας και επανδρωμένων/μη επανδρωμένων θαλάσσιων μέσων με χρήση καινοτόμων, κυβερνοανθεκτικών εργαλείων ενίσχυσης της επίγνωσης καταστάσεων τομέα ναυτιλίας
•  ενίσχυση επιτήρησης με παράκτια/υπεράκτια περιπολικά σκάφη και  συμπλήρωσή της με ψηφιακά δικτυωμένες ναυτικές πλατφόρμες υψηλής απόδοσης, καθώς και μη επανδρωμένες ναυτικές πλατφόρμες βελτίωσης ικανοτήτων πρόληψης και αντιμετώπισης
•  ενίσχυση ικανοτήτων των χωρών εταίρων στην επίγνωση του τομέα ναυτιλίας μέσω των έργων GoGIN και CRIMARIO, με περαιτέρω επιχειρησιακή εφαρμογή εργαλείων επίγνωσης καταστάσεων στον τομέα ναυτιλίας, σε συντονισμό με τις δορυφορικές υπηρεσίες του προγράμματος Copernicus.

Δράσεις ΕΕ – Διαχείριση κινδύνων και απειλών:

•  διεξαγωγή τακτικών πραγματικών ασκήσεων πλήρους κλίμακας σε επίπεδο ΕΕ, μ’ επίκεντρο την προστασία λιμένων και την αντιμετώπιση απειλών όπως οι κυβερνοαπειλές και υβριδικές απειλές
•  ανάπτυξη μέσων/εργαλείων επιτήρησης (π.χ. RPAS) και διασφάλιση βέλτιστης χρήσης τρεχουσών και μελλοντικών διαστημικών υπηρεσιών (γεωσκόπηση), για διενέργεια περιπολιών σε κρίσιμες θαλάσσιες υποδομές και την προστασία τους
•  εκπόνηση σχεδίων περιφερειακής συνεργασίας της ΕΕ για διασφάλιση της επιτήρησης υποβρύχιων και υπεράκτιων υποδομών
•  ανάπτυξη συνεκτικού πλαισίου αντιμετώπισης απειλών που δημιουργεί το μη εκραγέν υλικό, τα ενεργά όπλα και τα χημικά όπλα στη θάλασσα, η παρακολούθηση/ απομάκρυνσή τους με καινοτόμες τεχνολογίες και ελάχιστες περιβαλλοντικές επιπτώσεις
•  βελτίωση έγκαιρης προειδοποίησης/στρατηγικών προβλέψεων, μέσω χρήσης διαστημικών υπηρεσιών, για τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ιδίως της ανόδου στάθμης της θάλασσας, των καταιγίδων και υποβάθμισης του περιβάλλοντος
•  κατάρτιση νέων και ενίσχυση υφιστάμενων εκτιμήσεων κινδύνου, σχεδίων έκτακτης ανάγκης και σχεδίων αποκατάστασης έπειτα από καταστροφή (σ’ ενωσιακό και εθνικό επίπεδο) για λιμένες, παράκτιες υποδομές, καθώς και την ασφάλεια επιβατηγών πλοίων και τις αλυσίδες μεταφορών/εφοδιασμού
•  προώθηση ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών μεταξύ ναυτιλιακών φορέων για τις κυβερνοαπειλές, καθώς και περαιτέρω αντιμετώπιση της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο σ’ επίπεδο Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO)
•  ενίσχυση επίγνωσης του τομέα ναυτιλίας στην Αρκτική, συμπεριλαμβανομένης της διαστημικής παρατήρησης, συνέχιση συνεργασίας με παράκτια κράτη της Αρκτικής σε διμερές επίπεδο και σε σχετικά πολυμερή φόρουμ, κατά περίπτωση, για να υποστηριχθεί η εφαρμογή της πολιτικής για την Αρκτική
•  αξιολόγηση δυνατότητας ανάπτυξης υπεράκτιων έργων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και άλλων βιώσιμων χρήσεων σε θαλάσσιες περιοχές που προορίζονται ή χρησιμοποιούνται για στρατιωτικές δραστηριότητες
•  αξιολόγηση επενδύσεων σε θαλάσσιες υποδομές από τρίτες χώρες και οντότητες εκτός ΕΕ στο πλαίσιο του μηχανισμού συνεργασίας που θεσπίστηκε με τον κανονισμό ελέγχου των άμεσων ξένων επενδύσεων.

Δράσεις ΕΕ – Ενίσχυση ικανοτήτων:

•  ανάπτυξη κοινών απαιτήσεων/εννοιών τεχνολογίας στον τομέα άμυνας, μεταξύ άλλων για επίγνωση του τομέα ναυτιλίας, στην επιφάνεια και υποβρυχίως
•  δημιουργία διαλειτουργικών μη επανδρωμένων συστημάτων παρακολούθησης κρίσιμων θαλάσσιων υποδομών, αντιμετώπιση εχθρικών σμηνών μη επανδρωμένων αεροσκαφών κλπ
•  αύξηση σύγχρονων δυνατοτήτων συστημάτων κατά των ναρκών, π.χ. με ανάπτυξη ενωσιακής αντίληψης για τις επιχειρήσεις
•  υποστήριξη ανάπτυξης κοινών ενισχυμένων δυνατοτήτων θαλάσσιων περιπολικών αεροσκαφών
•  θέσπιση κοινών ασκήσεων δοκιμών και πειραματισμού ανάπτυξης μελλοντικών, προηγμένων θαλάσσιων ικανοτήτων.

Δράσεις ΕΕ – Εκπαίδευση και κατάρτιση:

•  ενίσχυση δεξιοτήτων ασφάλειας έναντι των κυβερνοαπειλών, των υβριδικών και διαστημικών απειλών μέσω υποστήριξης ειδικών προγραμμάτων κατάρτισης που προσφέρουν διάφορα ακαδημαϊκά ιδρύματα και αρμόδιοι εθνικοί και Ενωσιακοί φορείς, στο μη στρατιωτικό και στρατιωτικό τομέα
•  διεξαγωγή ειδικών προγραμμάτων κατάρτισης εταίρων εκτός ΕΕ, με σκοπό την αντιμετώπιση υφιστάμενων και αναδυόμενων απειλών ναυτιλιακής ασφάλειας
•  θέσπιση «διεθνούς ναυτικού εξαμήνου» στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας ανταλλαγής νέων αξιωματικών
•  διεξαγωγή μη στρατιωτικών και στρατιωτικών ασκήσεων βάσει σεναρίων που περιλαμβάνουν κοινή δικαιοδοσία ή κοινή χρήση δυνατοτήτων.

Όσον αφορά στα εργαλεία και μέσα στήριξης της δράσης της ΕΕ στη ναυτιλιακή ασφάλεια, η επικαιροποιημένη στρατηγική θα πρέπει να υλοποιηθεί σύμφωνα με το πνεύμα της ολοκληρωμένης προσέγγισης για μεγιστοποίηση των συνεργειών και την αξιοποίηση συμπληρωματικών εργαλείων/μέσων της ΕΕ. Πρέπει να περιλαμβάνει:

•  έργα έρευνας/ανάπτυξης του Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας στον τομέα άμυνας, για ενίσχυση ικανοτήτων των ενόπλων δυνάμεων των Κρατών Μελών της ΕΕ
•  τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Ειρήνης ως μηχανισμό χρηματοδότησης εκτός προϋπολογισμού για τη δράση της ΕΕ στο πλαίσιο της κοινής εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) με συνέπειες στο στρατιωτικό και αμυντικό τομέα
•  έρευνα και καινοτομία της ΕΕ για μη στρατιωτικές ικανότητες ναυτιλιακής ασφάλειας, ιδίως στο πλαίσιο της ομάδας «Πολιτική προστασία για την κοινωνία» του ενωσιακού προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη»
•  ευκαιρίες του Ταμείου Εσωτερικής Ασφάλειας και του Μέσου Διαχείρισης Συνόρων και Θεωρήσεων, ενίσχυσης ικανοτήτων των αρχών ακτοφυλακής των Κρατών Μελών που εκτελούν καθήκοντα επιβολής του νόμου και ελέγχου συνόρων στη θάλασσα
•  το μηχανισμό πολιτικής προστασίας της Ένωσης, ιδίως μέσω αξιοποίησης των ικανοτήτων ανάλυσης και αντιμετώπισης, καθώς και εφαρμογής της σύστασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους στόχους ανθεκτικότητας στις καταστροφές
•  το πρόγραμμα του Μηχανισμού Γειτονίας, Ανάπτυξης και Διεθνούς Συνεργασίας για τη στήριξη διεθνών εταιρικών σχέσεων, με σκοπό την ενίσχυση της ναυτιλιακής ασφάλειας, ιδίως της επίγνωσης καταστάσεων στον τομέα της ναυτιλίας «θάλασσα»
•  το Μηχανισμό Προενταξιακής Βοήθειας (2021-2017), ΜΠΒ ΙΙΙ, δεδομένου του πεδίου εφαρμογής του και της εστίασής του στις υποψήφιες χώρες
•  τον προϋπολογισμό της ΚΕΠΠΑ, για χρηματοδότηση μη στρατιωτικών αποστολών στο πλαίσιο της ΚΠΑΑ
•  το Ευρωπαϊκό Ταμείο Θάλασσας, Αλιείας και Υδατοκαλλιέργειας (ΕΤΘΑΥ) για χρηματοδότηση της θαλάσσιας επιτήρησης και συνεργασίας στον τομέα ακτοφυλακής
•  προγράμματα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Περιφερειακής Ανάπτυξης και του Interreg για στήριξη επενδύσεων σε παράκτιες και εξόχως απόκεντρες περιοχές και εδάφη και σε χώρες που συνορεύουν με την ΕΕ
•  τα Ταμεία Εσωτερικής Ασφάλειας που χρηματοδοτούν το Κέντρο Θαλάσσιων Αναλύσεων και Επιχειρήσεων για τα ναρκωτικά (MAOC-N) και τις ειδικές ικανότητές του στην ανταλλαγή πληροφοριών, γι’ αντιμετώπιση της διακίνησης ναρκωτικών στη θάλασσα.

Συμπερασματικά, με βάση τις δράσεις της ΕΕ για τη βελτιωμένη στρατηγική της ΕΕ στη Ναυτιλιακή Ασφάλεια, εκτός από τις νέες τεχνολογίες και τα Κοινοτικά χρηματοδοτικά εργαλεία, κρίνεται ως ιδιαίτερα βαρύνουσα τόσο η παρουσία κι ενεργή συμμετοχή, στο θαλάσσιο πεδίο, Μονάδων των Πολεμικών Ναυτικών, όσο και η αναβάθμιση και παρουσία Μονάδων των Ακτοφυλακών, ως «πολλαπλασιαστών ισχύος κι επίτευξης συνεργειών», για την αντιμετώπιση των προκλήσεων στο θαλάσσιο πεδίο της Ανατολικής Μεσογείου.

[1] https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:9e3d4557-bf39-11ed-8912-01aa75ed71a1.0008.02/DOC_1&format=PDF

[2] https://eur-lex.europa.eu/resource.html?uri=cellar:9e3d4557-bf39-11ed-8912-01aa75ed71a1.0008.02/DOC_2&format=PDF