The Undercover Journal.
Στην ιστοσελίδα μας θα βρείτε αποκλειστικά άρθρα και αναλύσεις για θέματα που αφορούν τις Υπηρεσίες Πληροφοριών, την Κατασκοπεία, την Τρομοκρατία, τη Γεωπολιτική στρατηγική, το Tradecraft, τις Κυβερνοεπιθέσεις (Cyberwarfare) και αληθινές ιστορίες κατασκόπων (Real Spy Stories).
Intelligence and Security
Από την Αλ Κάιντα στο Ιράκ έως το Χαλιφάτο του ISIS. Όλες οι μορφές χρηματοδότησης των εξτρεμιστικών ομάδων
Η άνοδος και η εδραίωση του λεγόμενου «Ισλαμικού Κράτους» (ISIS/Daesh) στις αρχές της δεκαετίας του 2010 δεν αποτέλεσε ένα απομονωμένο φαινόμενο, αλλά την κορύφωση μιας μακράς διαδικασίας, η οποία ρίζωσε στις συνθήκες που δημιούργησε η αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003 και η διάλυση του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν. Οι αποκαλύψεις που συγκεντρώνονται από μαρτυρίες, ερευνητικές πηγές και πρώην αξιωματούχους των συριακών και ιρακινών μυστικών υπηρεσιών φωτίζουν με σαφήνεια ότι το ISIS δεν θα είχε καταστεί η πιο πλούσια και επικίνδυνη τρομοκρατική οργάνωση της σύγχρονης εποχής χωρίς ένα πλέγμα κρατικής συνενοχής, χρηματοδότησης από περιφερειακούς δρώντες και εγκληματικής εκμετάλλευσης τοπικών πόρων.
Η δημιουργία της Αλ Κάιντα στο Ιράκ υπό τον Αμπού Μουσάμπ αλ-Ζαρκάουι αποτέλεσε το πρώτο βήμα. Η συστηματική διείσδυση μαχητών μέσω Συρίας, η ανοχή –αν όχι στήριξη– του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ, καθώς και η μετατροπή του Ιράκ σε κέντρο ένοπλης αντίστασης μετά το 2003, οδήγησαν σε μια πρωτοφανή κλιμάκωση βίας. Από δύο ή τρεις επιθέσεις ετησίως πριν το 2003, το Ιράκ έφτασε να βιώνει δύο ή τρεις επιθέσεις ημερησίως.
Παράλληλα, η χρηματοδότηση των τρομοκρατικών οργανώσεων εξελίχθηκε σε έναν από τους πλέον κρίσιμους παράγοντες ισχύος. Ο Ζαρκάουι και οι διάδοχοί του χρησιμοποίησαν απαγωγές, εκβιασμούς, φορολόγηση επιχειρηματιών και λαθρεμπόριο πετρελαίου για να οικοδομήσουν μια σχεδόν αυτάρκη οικονομική βάση. Την ίδια στιγμή, χρήματα κατευθύνονταν από κράτη του Κόλπου –μέσω επιχειρηματιών, θρησκευτικών ιδρυμάτων και ακόμα και μυστικών υπηρεσιών– προς τις τζιχαντιστικές οργανώσεις, στο πλαίσιο του γεωπολιτικού ανταγωνισμού με το Ιράν.
Η περίπτωση της γαλλικής εταιρείας Lafarge, η οποία κατηγορείται ότι διαπραγματεύτηκε με το ISIS για να συνεχίσει τη λειτουργία του εργοστασίου της στη Συρία, αποκαλύπτει τη διάσταση της πολυεθνικής συνενοχής στη διαιώνιση της τρομοκρατίας. Επιπλέον, η Τουρκία φέρεται να παρείχε λογιστική και εμπορική διευκόλυνση στις διακινήσεις πετρελαίου και πολεμικού υλικού, προκειμένου να ενισχύσει τους στόχους της στη Συρία, συχνά εις βάρος της διεθνούς προσπάθειας αντιμετώπισης του ISIS.
Το ISIS δεν υπήρξε απλώς ένα τρομοκρατικό μόρφωμα. Ήταν ένα οικονομικό και πολιτικό πρότζεκτ, που στηρίχθηκε στη διαχείριση φυσικών πόρων, στην εκμετάλλευση διεθνών συγκρούσεων και στην ικανότητα να επωφελείται από τη διπλή γλώσσα κρατών και πολυεθνικών. Ακόμη και μετά τη στρατιωτική του αποδυνάμωση, η οργάνωση παραμένει οικονομικά ισχυρή, διατηρώντας δίκτυα, αποθέματα και μηχανισμούς χρηματοδότησης που συνεχίζουν να απειλούν τη διεθνή ασφάλεια.
Η παρούσα μελέτη, βασισμένη αποκλειστικά σε αποκαλύψεις και μαρτυρίες που αφορούν την πορεία της Αλ Κάιντα στο Ιράκ και του ISIS στη Συρία και το Ιράκ, επιχειρεί να καταγράψει:
Η κατανόηση αυτών των παραμέτρων είναι καθοριστική για την αποτίμηση της απειλής που συνιστούν οργανώσεις όπως το ISIS και για τον σχεδιασμό αποτελεσματικών πολιτικών αντιμετώπισης στο μέλλον.
Η αφετηρία του Ισλαμικού Κράτους (ISIS/Daesh) βρίσκεται στην πορεία της Αλ Κάιντα στο Ιράκ (AQI), η οποία διαμορφώθηκε μετά την αμερικανική εισβολή του 2003. Το κενό εξουσίας που προέκυψε από την κατάρρευση του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν, σε συνδυασμό με τη διάλυση του ιρακινού στρατού και των υπηρεσιών ασφαλείας, δημιούργησε τις προϋποθέσεις για την άνοδο ενός νέου, εξαιρετικά βίαιου τρομοκρατικού δικτύου.
Ο Ιορδανός Αμπού Μουσάμπ αλ-Ζαρκάουι, βετεράνος του πολέμου στο Αφγανιστάν, αυτοανακηρύχθηκε επικεφαλής της αντίστασης εναντίον των αμερικανικών δυνάμεων. Εμφανίστηκε ως ένας «μαχητής ελευθερίας» στα μάτια μερίδας Ιρακινών, όμως σύντομα η φήμη του μετατράπηκε σε εκείνη του αιμοσταγούς δημίου.
Ο Ζαρκάουι κατόρθωσε να δημιουργήσει δίκτυα διείσδυσης για μαχητές που περνούσαν από τη Συρία στο Ιράκ, με την ανοχή –αν όχι με την άμεση στήριξη– του καθεστώτος του Μπασάρ αλ-Άσαντ. Σύμφωνα με πρώην Σύριους αξιωματούχους, το συριακό καθεστώς διευκόλυνε τη μεταφορά όπλων και μαχητών, επιδιώκοντας να καταστήσει το Ιράκ «μαγνήτη» για τζιχαντιστές και ταυτόχρονα να διατηρήσει έλεγχο επί των εξελίξεων.
Αναφέρεται ότι υπήρξαν συμφωνίες μεταξύ του καθεστώτος Άσαντ και τζιχαντιστικών ομάδων, οι οποίες εξασφάλιζαν την ομαλή είσοδο ξένων μαχητών στο Ιράκ. Ορισμένοι Σύριοι πολιτικοί προσπάθησαν να αντιδράσουν σε αυτήν την τακτική, αλλά έλαβαν ρητές εντολές από τους ανωτέρους τους να μην εμποδίσουν τη ροή όπλων και ανθρώπων προς το Ιράκ.
Αυτή η «στρατηγική ανοχής» είχε δύο βασικούς στόχους:
Η είσοδος του Ζαρκάουι στο Ιράκ συνέπεσε με μια εκρηκτική αύξηση των επιθέσεων. Ενώ πριν από το 2003 καταγράφονταν ελάχιστες τρομοκρατικές ενέργειες ετησίως, μετά την εισβολή οι επιθέσεις πολλαπλασιάστηκαν, φθάνοντας τις δύο ή τρεις την εβδομάδα, ακόμη και καθημερινά.
Ο Ζαρκάουι συνδύασε αντάρτικες τακτικές με ακραία βία, περιλαμβάνοντας βομβιστικές επιθέσεις αυτοκτονίας, απαγωγές και αποκεφαλισμούς. Αυτή η στρατηγική τρόμου τον διαφοροποίησε από την παραδοσιακή Αλ Κάιντα και επέτρεψε στην οργάνωση να κερδίσει διεθνή προσοχή, αλλά και να προσελκύσει χρηματοδότηση από δίκτυα του Κόλπου.
Μετά τον θάνατο του Ζαρκάουι το 2006, η οργάνωση γνώρισε απώλειες, αλλά δεν εξαφανίστηκε. Η δομή της παρέμεινε ενεργή και αποτέλεσε τον κορμό για την ανάδυση του ISIS. Σημαντική καμπή υπήρξε η απορρόφηση τοπικών ομάδων και η εκμετάλλευση του θρησκευτικού-σεκταριστικού διχασμού στο Ιράκ.
Η Αλ Κάιντα στο Ιράκ εξελίχθηκε σε ένα οιονεί κράτος-οικονομία, το οποίο βασιζόταν σε εκτεταμένα δίκτυα εκβιασμών, φορολόγησης, αλλά και συνεργασιών με κρατικούς και μη κρατικούς δρώντες. Το πρόπλασμα του μελλοντικού «χαλιφάτου» είχε ήδη αρχίσει να διαφαίνεται.
Η χρηματοδότηση αποτέλεσε τον θεμέλιο λίθο της ανθεκτικότητας και της επιχειρησιακής ικανότητας της Αλ Κάιντα στο Ιράκ και, αργότερα, του ISIS. Χωρίς την ύπαρξη σταθερών και ποικίλων ροών εσόδων, οι οργανώσεις αυτές δεν θα μπορούσαν να επιβιώσουν ούτε να αναπτυχθούν σε τόσο μεγάλο βαθμό. Από τα πρώτα χρόνια της δράσης του Ζαρκάουι έως την ακμή του χαλιφάτου, οι πηγές χρηματοδότησης διαφοροποιήθηκαν, καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα από τοπικές εγκληματικές δραστηριότητες έως διεθνείς διακρατικές ροές κεφαλαίων.
Σύμφωνα με μαρτυρίες, περίπου το 80% των εσόδων του Ζαρκάουι και της οργάνωσής του προερχόταν από αυτοχρηματοδότηση. Οι κύριες μέθοδοι περιλάμβαναν:
Η εγκληματική αυτή δραστηριότητα δεν ήταν περιστασιακή αλλά συστηματική, με οργανωμένους μηχανισμούς παρακολούθησης και εκτέλεσης.
Μετά το 2003, δισεκατομμύρια δολάρια κατευθύνθηκαν στο Ιράκ για την ανοικοδόμηση της χώρας. Ωστόσο, μεγάλα ποσά «εξαφανίστηκαν» μέσω απάτης, κακοδιαχείρισης και συστηματικού εκβιασμού από την Αλ Κάιντα στο Ιράκ. Οι τρομοκρατικές οργανώσεις διείσδυσαν στα έργα υποδομών, γνώριζαν το ύψος των επενδύσεων και απαιτούσαν μερίδιο μέσω απειλών και επιθέσεων.
Έτσι, η διεθνής βοήθεια μετατράπηκε σε πηγή χρηματοδότησης του ίδιου του εχθρού που υποτίθεται ότι θα καταπολεμούσε.
Με την εδαφική εξάπλωση του ISIS μετά το 2014, οι πηγές εσόδων πολλαπλασιάστηκαν. Μία από τις σημαντικότερες στιγμές ήταν η κατάληψη της Μοσούλης, όπου η οργάνωση απέσπασε από τράπεζες και χρηματοπιστωτικά ιδρύματα περίπου 1 δισ. δολάρια σε μετρητά, μαζί με άλλα 2 δισ. δολάρια από καταθέσεις και περιουσιακά στοιχεία.
Αυτή η ξαφνική εισροή κεφαλαίων προσέφερε στο ISIS τα μέσα να λειτουργεί σαν κανονικό κράτος: πλήρωνε μισθούς, χρηματοδοτούσε στρατιωτικές επιχειρήσεις και παρείχε υπηρεσίες στους κατοίκους των κατεχόμενων περιοχών, ενισχύοντας την εικόνα του ως «χαλιφάτο».
Ένας από τους σημαντικότερους πυλώνες της οικονομίας του ISIS ήταν ο έλεγχος των πετρελαϊκών κοιτασμάτων σε Ιράκ και Συρία. Η οργάνωση κατέλαβε πετρελαιοπηγές και εγκαταστάσεις διύλισης, επιβάλλοντας φόρους στην παραγωγή και διοχετεύοντας τα καύσιμα μέσω λαθρεμπορικών δικτύων.
Η συνενοχή τοπικών και περιφερειακών δρώντων υπήρξε κρίσιμη:
Σύμφωνα με εκτιμήσεις, το ISIS αντλούσε έως και το 50% των συνολικών του εσόδων από το πετρέλαιο και τα παράγωγά του.
Εκτός από τις παραδοσιακές εγκληματικές πρακτικές, οι τζιχαντιστικές οργανώσεις πειραματίστηκαν και με νέες μεθόδους. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η χρήση προπληρωμένων καρτών, που προσέφεραν ανωνυμία και διευκόλυναν μικρο-συναλλαγές. Αυτές οι τεχνικές επέτρεπαν στις οργανώσεις να κινούν χρήματα χωρίς να εντοπίζονται εύκολα από τις αρχές.
Το δίλημμα για τις κυβερνήσεις ήταν σαφές: πώς να περιορίσουν τη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας μέσω αυτών των εργαλείων χωρίς να στερήσουν από τους πολίτες νόμιμα και χρήσιμα μέσα συναλλαγής.
Ωραία, συνεχίζουμε με το Κεφάλαιο 4, όπου αναλύεται ο ρόλος κρατών που –άμεσα ή έμμεσα– συνέβαλαν στην ενδυνάμωση της Αλ Κάιντα στο Ιράκ και του ISIS.
Η άνοδος του ISIS δεν μπορεί να κατανοηθεί ανεξάρτητα από τη στάση ορισμένων κρατών της περιοχής, τα οποία είτε για λόγους στρατηγικού συμφέροντος είτε λόγω πολιτικής αδράνειας συνέβαλαν στη χρηματοδότηση, τη στήριξη ή την ανοχή της οργάνωσης. Οι περιπτώσεις της Συρίας, των κρατών του Κόλπου και της Τουρκίας είναι ενδεικτικές της πολυπλοκότητας του φαινομένου.
Πρώην Σύριοι αξιωματούχοι καταθέτουν ότι το καθεστώς του Μπασάρ αλ-Άσαντ διευκόλυνε από τα πρώτα χρόνια την είσοδο τζιχαντιστών και όπλων από τη Συρία στο Ιράκ, προκειμένου να ενισχυθεί το δίκτυο του Ζαρκάουι. Αυτή η επιλογή εξυπηρετούσε πολλαπλούς σκοπούς:
Μετά το ξέσπασμα της συριακής εξέγερσης το 2011, το ίδιο καθεστώς κατηγορείται ότι απελευθέρωσε ισλαμιστές κρατούμενους από φυλακές όπως το Σιντναγιά, οι οποίοι είχαν ιστορικούς δεσμούς με την Αλ Κάιντα. Αυτοί αποτέλεσαν στη συνέχεια τον πυρήνα ισλαμιστικών ομάδων που πολέμησαν κατά των ανταρτών και συνέβαλαν στη δυσφήμιση της επανάστασης, ώστε αυτή να παρουσιαστεί διεθνώς ως «τρομοκρατική απειλή».
Επιπλέον, υπήρξαν καταγγελίες ότι ο συριακός στρατός προχώρησε σε «σκηνοθετημένες μάχες» με το ISIS, μέσω των οποίων η οργάνωση αποκτούσε όπλα και προμήθειες. Η περίπτωση της Παλμύρας και η εκχώρηση ελέγχου πετρελαϊκών κοιτασμάτων στο ISIS δείχνουν πως το καθεστώς προτιμούσε το ισλαμικό χαλιφάτο να ελέγχει κρίσιμους πόρους αντί της μετριοπαθούς αντιπολίτευσης.
Η χρηματοδότηση από τον Περσικό Κόλπο υπήρξε καίρια. Σύμφωνα με στοιχεία, οι πηγές αυτές περιλάμβαναν:
Η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ κατηγορούνται ότι, στο πλαίσιο του ευρύτερου γεωπολιτικού τους ανταγωνισμού με την Τεχεράνη, χρηματοδότησαν έμμεσα εξτρεμιστικές ομάδες. Αν και επισήμως συμμάχησαν με τη Δύση στον «πόλεμο κατά της τρομοκρατίας», παράλληλα επέτρεπαν τη ροή κεφαλαίων σε τζιχαντιστικά δίκτυα.
Αυτό το διπλό παιχνίδι δημιούργησε ένα παράδοξο: οι ίδιες χώρες που φιλοξενούσαν αμερικανικές βάσεις και συνεργάζονταν στρατιωτικά με τις ΗΠΑ, κατηγορούνταν για την ενίσχυση των ίδιων οργανώσεων που επιτίθεντο σε Αμερικανούς στρατιώτες στο Ιράκ και αλλού.
Η περίπτωση της Τουρκίας υπήρξε σύνθετη. Από τη μία πλευρά, η Άγκυρα δήλωνε ότι αντιτίθεται στο ISIS. Από την άλλη, η πολιτική της οδήγησε σε μια σειρά διευκολύνσεων προς τις τζιχαντιστικές ομάδες:
Το αποκορύφωμα ήρθε το 2018, με την τουρκική επιχείρηση στο Αφρίν, όπου οι τουρκικές δυνάμεις και σύμμαχες ομάδες συγκρούστηκαν με τους Κούρδους, διευκολύνοντας έμμεσα τη δράση τζιχαντιστικών παρατάξεων στην περιοχή.
Η δράση του ISIS δεν ήταν απλώς προϊόν εσωτερικής δυναμικής ή της ιδεολογίας του τζιχαντισμού. Αντιθέτως, κράτη με συγκρουόμενα συμφέροντα αξιοποίησαν την ύπαρξή του για να εξυπηρετήσουν τις δικές τους στρατηγικές επιδιώξεις.
Αυτό το πλέγμα συνενοχής εξηγεί γιατί το ISIS κατάφερε να αποκτήσει πόρους και ερείσματα που το μετέτρεψαν σε μία από τις πιο ισχυρές τρομοκρατικές οργανώσεις του 21ου αιώνα.
Η χρηματοδότηση του ISIS δεν περιορίστηκε σε περιφερειακούς δρώντες και κρατικά συμφέροντα. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα εμπλοκής πολυεθνικής εταιρείας είναι η υπόθεση της γαλλικής τσιμεντοβιομηχανίας Lafarge, η οποία αποκαλύπτει πώς οικονομικά κίνητρα και επιχειρηματικές στρατηγικές μπορούν να οδηγήσουν σε έμμεση ή άμεση συνεργασία με τρομοκρατικές οργανώσεις.
Η Lafarge είχε επενδύσει στη Συρία από το 2007, λειτουργώντας ένα από τα μεγαλύτερα εργοστάσια τσιμέντου στη Μέση Ανατολή. Όταν ξέσπασε ο συριακός εμφύλιος πόλεμος το 2011, οι περισσότερες γαλλικές και διεθνείς εταιρείες αποχώρησαν από τη χώρα για λόγους ασφαλείας. Αντιθέτως, η Lafarge επέλεξε να παραμείνει, καθώς η κρίση είχε εκτοξεύσει την τιμή του τσιμέντου, δημιουργώντας προοπτική υψηλών κερδών.
Η επιλογή αυτή συνδέεται με μια καθαρά οικονομική λογική: η εταιρεία συνέχισε να διανέμει μπόνους στους εργαζόμενους έως το 2014, δείχνοντας ότι οι οικονομικές επιδόσεις υπερίσχυαν των κινδύνων ασφαλείας.
Για να διατηρήσει τη λειτουργία του εργοστασίου, η Lafarge φέρεται να πλήρωνε ενδιάμεσους που διαπραγματεύονταν με τζιχαντιστικές ομάδες, περιλαμβανομένου του ISIS. Οι πληρωμές αυτές εξασφάλιζαν:
Ένα μέρος αυτών των ενδιάμεσων είχε δεσμούς με το καθεστώς Άσαντ, γεγονός που καταδεικνύει το περίπλοκο πλέγμα συμφερόντων που συνέδεε κυβέρνηση, πολυεθνικές και τρομοκρατικές οργανώσεις.
Ενώ οι ξένοι υπάλληλοι είχαν αποσυρθεί ήδη από το 2012, οι Σύριοι εργαζόμενοι εξαναγκάζονταν να συνεχίσουν την εργασία τους υπό απειλές. Σε περίπτωση άρνησης, κινδύνευαν να χάσουν τους μισθούς τους ή να στοχοποιηθούν από ένοπλες ομάδες. Έτσι, η Lafarge κατηγορήθηκε ότι εκμεταλλεύτηκε την ανάγκη των ντόπιων για εργασία, εκθέτοντάς τους σε θανάσιμους κινδύνους.
Το αποκορύφωμα ήρθε στις 19 Σεπτεμβρίου 2014, όταν το εργοστάσιο δέχθηκε επίθεση από το ISIS. Η διοίκηση εγκατέλειψε τον χώρο, αφήνοντας τους Σύριους εργαζόμενους να διαφύγουν μόνοι τους υπό την απειλή σφαγής.
Το 2016, οργανώσεις κατέθεσαν μηνύσεις κατά της Lafarge για:
Οι εσωτερικές έρευνες της εταιρείας αναγνώρισαν ότι πράγματι υπήρξαν «απαράδεκτες πρακτικές» και πληρωμές προς ένοπλες ομάδες. Η υπόθεση έλαβε διεθνείς διαστάσεις, καθώς ήταν η πρώτη φορά που μια πολυεθνική κατηγορούνταν επισήμως για συνεργασία με τρομοκρατική οργάνωση.
Η υπόθεση Lafarge καταδεικνύει με σαφήνεια ότι:
Παρά τις σοβαρές στρατιωτικές ήττες που υπέστη το ISIS μετά το 2016, η οργάνωση κατόρθωσε να διατηρήσει σημαντικά αποθέματα ισχύος. Η ανθεκτικότητά του οφείλεται κυρίως στη χρηματοοικονομική του προσαρμοστικότητα, στη δυνατότητα δημιουργίας νέων πηγών εσόδων και στην εκμετάλλευση διεθνών αδυναμιών στον έλεγχο ροών χρήματος.
Ήδη από τα χρόνια του Ζαρκάουι, είχε διαμορφωθεί μια οικονομική υποδομή βασισμένη σε απαγωγές, εκβιασμούς και λαθρεμπόριο. Μετά την εδαφική εξάπλωση του ISIS, αυτή η υποδομή μετατράπηκε σε κρατικοποιημένο μηχανισμό εσόδων. Οργάνωση και κράτος συγχωνεύτηκαν, με το ISIS να λειτουργεί ως de facto διοίκηση που φορολογούσε πολίτες, επιχειρήσεις και φυσικούς πόρους.
Ακόμη και όταν η εδαφική κυριαρχία συρρικνώθηκε, το δίκτυο αυτό δεν εξαφανίστηκε. Αντίθετα, παρέμεινε λειτουργικό μέσω παράνομων διαύλων, επιτρέποντας στο ISIS να επιβιώσει ως υπόγεια οικονομία.
Το ISIS και άλλες τρομοκρατικές οργανώσεις αξιοποίησαν σύγχρονα μέσα χρηματοδότησης:
Η πρόκληση για τη διεθνή κοινότητα είναι η εξισορρόπηση: πώς να περιοριστεί η τρομοκρατική χρηματοδότηση χωρίς να στερηθούν οι πολίτες νόμιμα εργαλεία καθημερινής ζωής.
Παρά τις απώλειες, το ISIS διατήρησε σημαντικά αποθέματα κεφαλαίων. Η διεθνής συμμαχία κατά της τρομοκρατίας πέτυχε να εξουδετερώσει κορυφαία στελέχη της «οικονομικής διοίκησης» του ISIS, ωστόσο η οργάνωση εξακολουθεί να διαθέτει:
Αυτό σημαίνει ότι η ήττα στο πεδίο της μάχης δεν ισοδυναμεί με την εξάλειψη της τρομοκρατίας· η χρηματοοικονομική ανθεκτικότητα επιτρέπει στο ISIS να ανασυγκροτείται και να εμπνέει θυγατρικές οργανώσεις σε διάφορες χώρες.
Από το 2014, το ISIS ανέπτυξε παγκόσμιο δίκτυο παραρτημάτων (περισσότερα από 100 καταγεγραμμένα), τα οποία αντλούν έμπνευση αλλά και οικονομική στήριξη από τον «πυρήνα» του Ιράκ και της Συρίας. Οι θυγατρικές αυτές λειτουργούν ως επενδυτικά «καταφύγια»: σε περιόδους στρατιωτικής πίεσης στη Μέση Ανατολή, πόροι και χρήματα μεταφέρονται σε Αφρική, Νότια Ασία ή άλλες περιοχές, όπου το κεντρικό ISIS διατηρεί παρουσία μέσω αντιπροσώπων.
Η ανθεκτικότητα του ISIS εξηγείται από:
Αν και στρατιωτικά αποδυναμωμένο, το ISIS παραμένει οικονομικά ισχυρό, γεγονός που επιτρέπει την επιβίωσή του και τροφοδοτεί την παγκόσμια τζιχαντιστική απειλή.
Η πορεία της Αλ Κάιντα στο Ιράκ και η μετεξέλιξή της στο Ισλαμικό Κράτος αποδεικνύει ότι η τρομοκρατία δεν είναι μόνο στρατιωτικό ή ιδεολογικό φαινόμενο, αλλά πρωτίστως οικονομικό και πολιτικό. Τα στοιχεία που εξετάσαμε δείχνουν πως η άνθηση και η ανθεκτικότητα του ISIS βασίστηκαν σε ένα πολυεπίπεδο δίκτυο στήριξης που ξεπερνούσε τα όρια της ίδιας της οργάνωσης.
Η κατάρρευση του ιρακινού κράτους μετά το 2003 και η διάλυση των δομών ασφαλείας δημιούργησαν ένα περιβάλλον όπου ριζοσπαστικά δίκτυα μπορούσαν να αναπτυχθούν. Ο Ζαρκάουι αξιοποίησε το κενό εξουσίας, με την ανοχή της Συρίας, για να εγκαθιδρύσει μια νέα μορφή τζιχαντιστικής οργάνωσης, πιο βίαιη και πιο προσαρμοσμένη στις συνθήκες του Ιράκ.
Το ISIS λειτούργησε ως οικονομικό μόρφωμα. Από απαγωγές και εκβιασμούς μέχρι την κατάληψη τραπεζών και την εκμετάλλευση πετρελαϊκών κοιτασμάτων, η οργάνωση απέδειξε ότι η οικονομική αυτάρκεια αποτελεί κεντρικό άξονα της τρομοκρατικής επιβίωσης. Το γεγονός ότι κατάφερε να συγκεντρώσει δισεκατομμύρια δολάρια, κυρίως από τον έλεγχο φυσικών πόρων, το μετέτρεψε από «τρομοκρατική οργάνωση» σε de facto κρατικό μόρφωμα.
Η ανάλυση δείχνει ότι κανένα κράτος δεν υπήρξε αθώο:
Η υπόθεση Lafarge ανέδειξε την πιθανότητα πολυεθνικές να εμπλακούν, άμεσα ή έμμεσα, στη χρηματοδότηση της τρομοκρατίας, όταν το οικονομικό συμφέρον υπερισχύει των ηθικών ή νομικών περιορισμών. Αυτή η διάσταση επεκτείνει την έννοια της τρομοκρατικής χρηματοδότησης πέρα από τον χώρο των κρατών και των παράνομων δικτύων, στο πεδίο της διεθνούς οικονομίας.
Ακόμη και μετά την απώλεια εδαφών, το ISIS απέδειξε ότι μπορεί να παραμείνει ισχυρό χάρη στη χρηματοοικονομική του ευελιξία. Η χρήση σύγχρονων εργαλείων (προπληρωμένες κάρτες, εικονικές εταιρείες), η διασπορά επενδύσεων και οι διεθνείς θυγατρικές οργανώσεις του επιτρέπουν να συνεχίζει να δρα σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η μελέτη αυτής της πορείας αποκαλύπτει τρία βασικά διδάγματα:
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
