Αποκαλύπτική έκθεση της Frontex! Η ανάλυση κινδύνου και οι μεταναστευτικές ροές από Αφρική προς την Ελλάδα

Τον Ιούνιο 2025 κυκλοφόρησε η ετήσια έκθεση ανάλυσης κινδύνου της Ευρωπαϊκής Συνοριοφυλακής και Ακτοφυλακής (Frontex) για την περίοδο 2025-2026. Στη σύνταξή της είχα την τιμή να συμβάλω για περίπου τέσσερα χρόνια, ως εθνικός εμπειρογνώμονας.

Γράφει ο Κώστας Καραγάτσος, Αρχιπλοίαρχος Λ.Σ. (ε.α.), Εμπειρογνώμονας μετανάστευσης – θαλασσίων συνόρων – ανάλυσης κινδύνου

Στο κεφάλαιο 5 της έκθεσης (Νοτιοανατολικά σύνορα) αναφέρεται:
«…Κομβικοί τομείς ανησυχίας περιλαμβάνουν την Τουρκία, η οποία θα παραμείνει κρίσιμος κόμβος διέλευσης μεταναστών προς την ΕΕ, κυρίως μέσω του Ανατολικού Αιγαίου και των Δυτικών Βαλκανίων. Ο διάδρομος Λιβύης – Κρήτης ενδέχεται να εξελιχθεί σε κύρια μεταναστευτική οδό, αντανακλώντας την αυξανόμενη επιρροή της Βόρειας Αφρικής στις δυναμικές της παράτυπης μετανάστευσης στην Ανατολική Μεσόγειο. Ο ίδιος διάδρομος θα μπορούσε να στοχοποιηθεί και από άλλες εθνικότητες. Η ενοποίηση με μία ακόμη δευτερεύουσα μεταναστευτική οδό, η οποία επηρεάζει άμεσα τις δευτερογενείς μετακινήσεις (προς τα Δυτικά Βαλκάνια), εγκυμονεί τον κίνδυνο παρεμπόδισης της εύρυθμης λειτουργίας του χώρου Σένγκεν και ενίσχυσης των εντάσεων μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ…».

Στο κεφάλαιο 6 (Νότια σύνορα) σημειώνεται:
«…Η Λιβύη, ως βασική χώρα αναχώρησης, παραμένει στο επίκεντρο. Καλά οργανωμένα δίκτυα διακίνησης, ενισχυμένα από την κατακερματισμένη διακυβέρνηση και την εμπλοκή εγκληματικών οργανώσεων, καταδεικνύουν ότι δεν προβλέπεται βελτίωση της κατάστασης στο άμεσο μέλλον. Η κυβέρνηση εθνικής ενότητας εφαρμόζει μέτρα αναχαίτισης της παράτυπης μετανάστευσης, μέσω αυξημένων περιπολιών και εξάρθρωσης δικτύων. Αν και οι προσπάθειες αυτές ενδέχεται να περιορίσουν προσωρινά τις αναχωρήσεις, οι παράκτιες περιοχές της Λιβύης παραμένουν υπό τον έλεγχο παραστρατιωτικών ομάδων που αποκομίζουν σημαντικά οικονομικά οφέλη από τη μετανάστευση. Αν η κυβέρνηση κατορθώσει να τις καταστείλει, είναι πιθανό να μειωθούν οι αναχωρήσεις· ωστόσο, οι διακινητές έχουν τη δυνατότητα να προσαρμοστούν και να μετατοπίσουν τις δραστηριότητές τους σε λιγότερο ελεγχόμενες περιοχές…».

Και συνεχίζει:
«…Ο εμφύλιος πόλεμος στο Σουδάν, που ξέσπασε τον Απρίλιο 2023, παραμένει μία από τις σοβαρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις παγκοσμίως, με εκατομμύρια εκτοπισμένους. Αν και οι μεταναστευτικές ροές από το Σουδάν παραμένουν ακόμη περιορισμένες, η συνεχιζόμενη πολιτική αστάθεια, σε συνδυασμό με τη δεινή οικονομική κατάσταση, τον υψηλό πληθωρισμό και την επισιτιστική ανασφάλεια, αναμένεται να συνεχίσουν να τροφοδοτούν την εκτόπιση πληθυσμών. Ακόμη κι αν επιτύχουν οι ειρηνευτικές πρωτοβουλίες, οι μεταναστευτικές πιέσεις θα παραμείνουν, λόγω των βαθιών και συστημικών προβλημάτων της περιοχής…».

Στην περίληψη (executive summary) τονίζεται:
«…Στην Αφρική, η περιοχή του Σαχέλ συνιστά επίσης μείζονα πρόκληση. Ένοπλες συγκρούσεις και επιδεινούμενες οικονομικές συνθήκες επιταχύνουν τις μετακινήσεις πληθυσμών κατά μήκος των συνόρων. Ο πρόσφατος σχηματισμός της Συμμαχίας των Χωρών του Σαχέλ (Alliance of Sahel States – AES) έχει αποδυναμώσει τη συνεργασία στον τομέα της περιφερειακής ασφάλειας, επιτρέποντας σε οργανωμένα δίκτυα διακίνησης να ενισχύσουν τη δράση τους…».

Η Συμμαχία αυτή, που συγκροτήθηκε από το Μάλι, τη Μπουρκίνα Φάσο και τον Νίγηρα, μετά την αποχώρησή τους από την Οικονομική Κοινότητα Δυτικοαφρικανικών Χωρών (ECOWAS) και τη ρήξη με την Ευρώπη και τη Δύση γενικότερα, αναμένεται να μεταβάλει ριζικά τους γεωπολιτικούς συσχετισμούς στην Αφρική, καθώς δεν αποκλείεται να προσχωρήσουν σ’ αυτήν και άλλες χώρες.

Στο ίδιο κεφάλαιο προστίθεται:
«…Στην Υποσαχάρια Αφρική, η πολιτική αστάθεια, οι ένοπλες συγκρούσεις και οι περιβαλλοντικές κρίσεις εντείνουν τις μεταναστευτικές πιέσεις. Η περιοχή του Σαχέλ βιώνει κλιμακούμενη βία από ισλαμιστικές στρατιωτικές ομάδες, με τον αριθμό των θυμάτων να αυξάνεται συνεχώς…».

---

Η διαδρομή Λιβύης – Κρήτης

Η εξέλιξη των μεταναστευτικών και προσφυγικών ροών από τη Λιβύη προς την Κρήτη έχει ως εξής:
Έως το 2011, πριν από την «Αραβική Άνοιξη» σε Τυνησία και Λιβύη, δεν καταγράφηκαν ροές από τη δεύτερη προς την Ελλάδα. Μετά την πτώση του Καντάφι, η Λιβύη διασπάστηκε σε δύο αντίπαλες αρχές: την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας (GNU) με έδρα την Τρίπολη και την ανατολική διοίκηση του στρατάρχη Χαλίφα Χαφτάρ με έδρα τη Βεγγάζη.

Από το 2011 έως το 2023, παρά τον εμφύλιο, δεν παρατηρήθηκαν μεταναστευτικές ροές από την Ανατολική Λιβύη προς την Ελλάδα. Ωστόσο, από τον Σεπτέμβριο 2023 άρχισαν να καταγράφονται συστηματικά αφίξεις σε Γαύδο και Κρήτη, που συνεχίζονται μέχρι σήμερα.

Τι άλλαξε;

• Στις αρχές του 2023, πριν ξεσπάσει ο εμφύλιος στο Σουδάν, η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι επισκέφθηκε την Τρίπολη, προκειμένου να αποτρέψει κύμα μεταναστευτικών ροών προς την ΕΕ. Επιδίωξε να συναντήσει και τον στρατάρχη Χαφτάρ, χωρίς επιτυχία.

• Τον Ιούνιο 2023, με τον εμφύλιο στο Σουδάν σε εξέλιξη, ο Χαφτάρ επισκέφθηκε τη Ρώμη, όπου συναντήθηκε με τη Μελόνι. Οι δύο πλευρές φέρονται να υπέγραψαν διμερείς συμφωνίες, εδραιώνοντας συμμαχία Ιταλίας – Ανατολικής Λιβύης.

• Παράλληλα, η Τουρκία ενίσχυσε την παρουσία της στη Βόρεια Αφρική, με οικονομική βοήθεια, στρατιωτικό εξοπλισμό και εκπαίδευση προσωπικού, διαμορφώνοντας στενή συνεργασία με την Ανατολική Λιβύη.

• Από το 2024, η Μελόνι συναντήθηκε αρκετές φορές με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με τον οποίο συμφώνησε σε μείωση των μεταναστευτικών ροών προς την Ιταλία. Έτσι διαμορφώθηκε ένας τριμερής άξονας Ιταλίας – Τουρκίας – Ανατολικής Λιβύης.

Αντίθετα, η Ελλάδα δεν προχώρησε σε αντίστοιχες διπλωματικές πρωτοβουλίες προς τον Χαφτάρ, με αποτέλεσμα οι ροές να εκτραπούν προς Γαύδο και Κρήτη.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι τους τελευταίους μήνες παρατηρείται αυξημένη παρουσία Σουδανών προσφύγων και διακινητών στις αφίξεις από την Ανατολική Λιβύη, κάτι που δεν είχε καταγραφεί το 2023-2024.

Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες:
«…Σχεδόν 13 εκατομμύρια Σουδανοί έχουν εγκαταλείψει τις εστίες τους, με περίπου 4 εκατομμύρια να έχουν περάσει σε γειτονικές χώρες (Αίγυπτο, Νότιο Σουδάν, Τσαντ, Λιβύη, Αιθιοπία, Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και Ουγκάντα)… Το Σουδάν είναι σήμερα η χώρα με τον μεγαλύτερο αριθμό εκτοπισμένων προσφύγων στην Αφρική…».

---

Συμπέρασμα

Δεδομένων των συνεχιζόμενων συγκρούσεων στο Σουδάν και της διαρκούς αστάθειας στη Λιβύη –που αποτελεί πλέον κομβική χώρα αναχώρησης τόσο μεταναστευτικών όσο και προσφυγικών ροών– κρίνεται ζωτικής σημασίας η χάραξη μιας στρατηγικής ελληνικής πολιτικής.

Η Αθήνα οφείλει να επιδιώξει εταιρικές σχέσεις και με την κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας της Τρίπολης, και με την Ανατολική Λιβύη του Χαφτάρ. Στόχος πρέπει να είναι η ενίσχυση των τοπικών δομών (capacity building), η παροχή τεχνικής και επιχειρησιακής υποστήριξης για τον έλεγχο των θαλάσσιων συνόρων, καθώς και η αντιμετώπιση των παραστρατιωτικών ομάδων που αποκομίζουν μεγάλα οικονομικά οφέλη από την παράνομη διακίνηση ανθρώπων.

5aee11a7-2a19-4d40-a140-0f5ed89b6883

Click to access Annual_Risk_Analysis_2025.pdf

6. Σαχέλ: Γεωπολιτικό σκάκι στο νότιο άκρο της Σαχάρα 

https://www.unhcr.org/gr/2-hronia-polemou-sto-sudan

 

Κώστας Καραγάτσος
Αρχιπλοίαρχος Λ.Σ. (ε.α.)

Εμπειρογνώμονας μετανάστευσης, θαλασσίων συνόρων
& ανάλυσης κινδύνου