Intelligence Report.
O πόλεμος στην Ουκρανία. Η γεωπολιτική σκακιέρα, οι αθέτητες υποσχέσεις και η σύγκρουση Δύσης – Ρωσίας

Ο πόλεμος στην Ουκρανία είναι μια σύνθετη γεωπολιτική σύγκρουση με ρίζες που εκτείνονται δεκαετίες πίσω. Δεν πρόκειται απλώς για μια “επίθεση του Πούτιν στην Ουκρανία”, όπως παρουσιάζεται από τη δυτική προπαγάνδα, αλλά για το αποκορύφωμα μιας μακράς πορείας πολιτικών, στρατιωτικών και γεωστρατηγικών εξελίξεων που ξεκινούν από τις αρχές της δεκαετίας του 1990.

Ιστορικό υπόβαθρο της σύγκρουσης

• Στις 9 Φεβρουαρίου 1990, ο τότε Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τζέιμς Μπέικερ III, υποσχέθηκε στον ηγέτη της Σοβιετικής Ένωσης, Μιχαήλ Γκορμπατσόφ, ότι το ΝΑΤΟ δεν θα επεκταθεί “ούτε μία ίντσα” προς ανατολάς, με αντάλλαγμα τη γερμανική ενοποίηση. Παρά την αρχική αυτή δέσμευση, οι ΗΠΑ σύντομα υπαναχώρησαν.
• Το 1994, η κυβέρνηση του Μπιλ Κλίντον ξεκίνησε σχέδιο επέκτασης του ΝΑΤΟ προς τα ανατολικά, το οποίο τέθηκε σε εφαρμογή το 1999 με την ένταξη της Πολωνίας, της Ουγγαρίας και της Τσεχίας. Η Ρωσία, τότε υπό την ηγεσία του Γιέλτσιν, δεν αντέδρασε έντονα, καθώς δεν υπήρχε άμεση στρατιωτική απειλή στα σύνορά της.
• Το ίδιο έτος, το ΝΑΤΟ διεξήγαγε έναν αμφιλεγόμενο πόλεμο στη Σερβία, βομβαρδίζοντας το Βελιγράδι επί 78 συνεχείς ημέρες. Η Μόσχα ενοχλήθηκε, αλλά δεν μπόρεσε να αντιδράσει δυναμικά.
• Το 2004, η δεύτερη φάση διεύρυνσης του ΝΑΤΟ πρόσθεσε Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία, Βουλγαρία, Ρουμανία, Σλοβακία και Σλοβενία, πλησιάζοντας ακόμη περισσότερο στα ρωσικά σύνορα.
• Το 2002, οι ΗΠΑ αποχώρησαν μονομερώς από τη Συνθήκη Αντιβαλλιστικών Πυραύλων (ABM), επιτρέποντας την εγκατάσταση αμερικανικών πυραυλικών συστημάτων στην Ανατολική Ευρώπη, γεγονός που η Μόσχα εξέλαβε ως άμεση απειλή για την ασφάλειά της.

Η κρίση στην Ουκρανία και το πραξικόπημα του 2014

• Από το 2004, οι ΗΠΑ άρχισαν να ασκούν επιρροή στην Ουκρανία, υποστηρίζοντας την αποκαλούμενη “Πορτοκαλί Επανάσταση”, που έφερε στην εξουσία τον φιλοδυτικό Γιούσενκο. Ωστόσο, το 2010 ο Βίκτορ Γιανουκόβιτς εξελέγη πρόεδρος με την πολιτική της ουδετερότητας της Ουκρανίας, καταπραΰνοντας τη ρωσική ανησυχία.
• Στις 22 Φεβρουαρίου 2014, οι ΗΠΑ συμμετείχαν ενεργά στην ανατροπή του Γιανουκόβιτς μέσω μιας επιχείρησης αλλαγής καθεστώτος. Οι υποκλοπές συνομιλιών αποκάλυψαν την εμπλοκή της Βικτόρια Νούλαντ και του Αμερικανού πρέσβη Τζέφρι Πάιατ στην επιλογή της νέας κυβέρνησης της Ουκρανίας.
• Η νέα κυβέρνηση προώθησε φιλοδυτική πολιτική, προκαλώντας την αντίδραση των ρωσόφωνων πληθυσμών στο Ντονμπάς και την Κριμαία. Η Ρωσία αντέδρασε με την προσάρτηση της Κριμαίας το Μάρτιο του 2014 και την υποστήριξη των αυτονομιστών του Ντονμπάς.

Η κλιμάκωση προς τον πόλεμο

• Από το 2015, οι ΗΠΑ εξόπλιζαν και εκπαίδευαν τον ουκρανικό στρατό, ενώ το ΝΑΤΟ ανακοίνωνε όλο και πιο στενή συνεργασία με την Ουκρανία.
• Στις 15 Δεκεμβρίου 2021, ο Πούτιν πρότεινε μια συμφωνία ασφαλείας προς τις ΗΠΑ, απαιτώντας τη μη επέκταση του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία. Η Ουάσινγκτον απέρριψε την πρόταση, τηρώντας το “Open Door Policy” για τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ.
• Στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η Ρωσία ξεκίνησε τη “ειδική στρατιωτική επιχείρηση” στην Ουκρανία. Μέσα σε λίγες ημέρες, ο Ζελένσκι φέρεται να είχε αποδεχθεί την ουδετερότητα, όμως ΗΠΑ και Βρετανία πίεσαν την Ουκρανία να συνεχίσει τον πόλεμο.

Η τραγωδία της Ουκρανίας

• Από το 2022, περισσότεροι από 600.000 Ουκρανοί στρατιώτες έχουν χάσει τη ζωή τους ή έχουν τραυματιστεί σοβαρά.
• Οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ συνεχίζουν να στέλνουν όπλα, ενώ η χώρα έχει καταστραφεί οικονομικά και κοινωνικά.
• Η ουκρανική κυβέρνηση δεν έχει κανένα στρατηγικό πλεονέκτημα, ενώ η Ρωσία έχει ενισχύσει τις θέσεις της σε βασικά μέτωπα.

Ένα γεωπολιτικό παιχνίδι με βαθιές ρίζες

• Η αμερικανική εξωτερική πολιτική δεν εξαρτάται από τους προέδρους, αλλά από το “βαθύ κράτος” των ΗΠΑ: το Πεντάγωνο, τη CIA και τις μυστικές υπηρεσίες.
• Ο ίδιος ο Πούτιν είχε δηλώσει ότι οι Αμερικανοί πρόεδροι έρχονται με νέες ιδέες, αλλά “άνδρες με σκούρα κοστούμια και μπλε γραβάτες” τους εξηγούν πώς λειτουργεί το σύστημα και αλλάζουν γνώμη.
• Το μοτίβο της ρωσοφοβίας στη δυτική πολιτική δεν είναι νέο. Χρονολογείται ήδη από τον 19ο αιώνα και εντάθηκε με τον Ψυχρό Πόλεμο.

Ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι μια ανεξήγητη “επιθετική ενέργεια” του Πούτιν, αλλά μια αντίδραση στις πολυετείς προκλήσεις των ΗΠΑ και του ΝΑΤΟ. Η Ουάσινγκτον, αγνοώντας τις ρωσικές κόκκινες γραμμές, προκάλεσε μια καταστροφική σύγκρουση. Η πραγματική καταστροφή αφορά τον ουκρανικό λαό, που πληρώνει το τίμημα ενός γεωπολιτικού παιχνιδιού που σχεδιάστηκε χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Η ιστορία διδάσκει ότι καμία αυτοκρατορία δεν μπορεί να κυριαρχεί επ’ άπειρον χωρίς συνέπειες. Οι ΗΠΑ θα αναγκαστούν να αναθεωρήσουν την πολιτική τους, καθώς η σύγκρουση αυτή όχι μόνο δεν απέδωσε στρατηγικά οφέλη, αλλά αντίθετα ενίσχυσε τη ρωσική επιρροή και επιτάχυνε τη δημιουργία ενός πολυπολικού κόσμου.