Intelligence Report.
Η ιρανική στρατηγική αποτροπής και ο αυξανόμενος κίνδυνος πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες

Για περισσότερα από σαράντα χρόνια, το Ιράν και οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν στα πρόθυρα του πολέμου, χωρίς ποτέ να διαβούν την κρίσιμη γραμμή της πλήρους σύρραξης. Το Ιράν δεν επέζησε μέσω ισχύος, αλλά μέσω μόχλευσης: απειλής κλιμάκωσης, πρόκλησης περιφερειακού χάους και δημιουργίας ανυπολόγιστου κόστους. Ωστόσο, οι παλαιοί κανόνες φαίνεται πλέον να έχουν καταρρεύσει. Το στρατηγικό περιβάλλον μεταβάλλεται ραγδαία και ο κίνδυνος μιας μείζονος σύγκρουσης φαντάζει πιο πιθανός από ποτέ. Στο άρθρο αυτό αναλύεται σε βάθος η ιρανική στρατηγική αποτροπής, τα μέσα που τη στήριξαν, οι εξελίξεις που την αποδυναμώνουν και οι λόγοι για τους οποίους ο πόλεμος ίσως πλέον να μην είναι απλώς πιθανός, αλλά αναπόφευκτος.

Ι. Η Ιρανική Στρατηγική Αποτροπής: Μηχανισμοί και Λογική

1. Αποτροπή μέσω Αμοιβαίας Τρωτότητας

Το Ιράν δεν διέθετε ποτέ πυρηνική ικανότητα παρόμοια με εκείνη των ΗΠΑ ή της Ρωσίας ώστε να επιτύχει «Αμοιβαία Εξασφαλισμένη Καταστροφή». Αντ’ αυτού, εφάρμοσε τη λογική της Αμοιβαίας Τρωτότητας: μια στρατηγική που δεν στοχεύει στην καταστροφή του εχθρού, αλλά στην πρόκληση τέτοιου κόστους, που καθιστά κάθε επιθετική ενέργεια μη συμφέρουσα.

2. Η Στρατηγική του «Αν Καούμε Εμείς, Θα Καεί η Περιοχή»

Το Ιράν διαμόρφωσε τη στρατηγική του γύρω από την έννοια ότι οποιαδήποτε επίθεση εναντίον του θα προκαλέσει αλυσιδωτές καταστροφές στην ευρύτερη Μέση Ανατολή. Δεν χρειαζόταν να νικήσει στρατιωτικά. Αρκούσε να καταστήσει οποιαδήποτε νίκη του εχθρού πυρρείου.

ΙΙ. Τα Τέσσερα Εργαλεία Αποτροπής του Ιράν

1. Μη Επανδρωμένα Αεροσκάφη και Πυραυλικά Συστήματα

Το Ιράν έχει αναπτύξει ένα εκτεταμένο οπλοστάσιο από:

• Drones καμικάζι (loitering munitions), όπως τα Shahed-136, φθηνά αλλά καταστροφικά, με ακρίβεια και ικανότητα κορεσμού αεράμυνας.

 

• Βαλλιστικούς και πύραυλους cruise, ικανούς να διαπερνούν προηγμένα συστήματα όπως το Iron Dome, το David’s Sling και το THAAD, και να πλήττουν στόχους σε βάθος χιλιάδων χιλιομέτρων.

Η επίθεση του Ιράν κατά του Ισραήλ το 2024, με δεκάδες drones και βαλλιστικούς πυραύλους, απέδειξε την ικανότητά του να προκαλέσει σοβαρή καταστροφή ακόμα και σε εξαιρετικά προστατευμένους στόχους όπως η αεροπορική βάση Nevatim.

2. Ο Άξονας Αντίστασης

Ο λεγόμενος «Άξονας Αντίστασης», αποτελείται από τουλάχιστον 14 ένοπλες οργανώσεις, με πάνω από 300.000 μαχητές, σε έξι χώρες. Οι σημαντικότεροι πυλώνες:

• Χεζμπολάχ (Hezbollah): Με χιλιάδες ρουκέτες στο νότιο Λίβανο, προκαλεί διαρκή στρατιωτική και οικονομική φθορά στο Ισραήλ.

 

• Χούθι (Houthis): Ελέγχουν την Ερυθρά Θάλασσα και έχουν πλήξει τη ναυσιπλοΐα, προκαλώντας απώλειες δισεκατομμυρίων.

Αυτό το δίκτυο λειτουργεί ως «αποτροπή μέσω εμπλοκής» – αν πληγεί το Ιράν, οι σύμμαχοί του θα εξαπολύσουν επιθέσεις σε όλη τη Μέση Ανατολή.

3. Γεωγραφική Μόχλευση

Το Ιράν ελέγχει την ανατολική πλευρά του Στενού του Ορμούζ, από όπου διέρχεται σχεδόν το 30% της παγκόσμιας πετρελαϊκής ροής. Οποιαδήποτε απόπειρα κλεισίματος του στενού θα προκαλούσε:

• Κατάρρευση των τιμών πετρελαίου, με πιθανή αύξηση άνω των $11 ανά γαλόνι.

 

• Παγκόσμια ύφεση και κατάρρευση λιμανιών, αγωγών και διυλιστηρίων σε Σαουδική Αραβία, ΗΑΕ και Κατάρ.

4. Πυρηνικό Πρόγραμμα

Αν και δεν διαθέτει πυρηνική βόμβα, το Ιράν χρησιμοποιεί τη δυνητική ανάπτυξή της ως εργαλείο διαπραγμάτευσης. Η συμφωνία του 2015 (JCPOA) ήταν απόδειξη: το Ιράν περιόρισε τον εμπλουτισμό ουρανίου και δέχθηκε ελέγχους με αντάλλαγμα την άρση κυρώσεων.

ΙΙΙ. Η Αποδόμηση της Αποτροπής

1. Κατάρρευση του Άξονα Αντίστασης

• Η Χεζμπολάχ έχει αποδυναμωθεί στρατιωτικά και πολιτικά.

 

• Οι Χούθι δέχονται συνεχείς επιδρομές από τις ΗΠΑ.

 

• Η Χαμάς στην Γάζα έχει μετατραπεί σε ανταρτοπόλεμο μικρής κλίμακας.

 

• Η πτώση του Άσαντ στη Συρία διέκοψε την κρίσιμη χερσαία γέφυρα Τεχεράνης–Δαμασκού–Βηρυτού.

2. Καταβαράθρωση της Οικονομίας

Από το 2012 έως το 2023, το ιρανικό ΑΕΠ συρρικνώθηκε κατά σχεδόν 50%. Ο πληθωρισμός καλπάζει, η ανεργία αυξάνεται και τα κοινωνικά αναταραχή εντείνεται. Οι εσωτερικές διαφωνίες στο καθεστώς πολλαπλασιάζονται, με μερίδα της ηγεσίας να προκρίνει την αποκλιμάκωση και διαπραγμάτευση αντί της αντιπαράθεσης.

3. Στρατηγική Αμφισβήτησης

Οι διστακτικές απαντήσεις του Ιράν στις επιθέσεις (όπως στην δολοφονία του Σουλεϊμανί και την επίθεση στην πρεσβεία στη Δαμασκό) ερμηνεύθηκαν από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ ως αδυναμία. Η αποτροπή λειτουργεί μόνο όταν ο αντίπαλος πιστεύει ότι θα πληρώσει τίμημα. Όταν αυτό δεν ισχύει, η στρατηγική καταρρέει.

ΙV. Η Αλλαγή των Κανόνων και το Φάσμα του Πολέμου

Οι ΗΠΑ –ιδιαίτερα υπό την κυβέρνηση Τραμπ– έχουν αλλάξει στάση. Δεν θεωρούν πλέον το Ιράν απρόσβλητο. Εκτιμούν πως:

• Η στρατιωτική ικανότητα του Ιράν έχει φθίνει.

 

• Η οικονομική του αντοχή είναι υπό κατάρρευση.

 

• Η πολιτική του ηγεσία είναι διχασμένη και αναποφάσιστη.

 

• Η αποτροπή δεν λειτουργεί πλέον.

Αυτός είναι ο λόγος για την κλιμακούμενη πίεση: οικονομικές κυρώσεις, επιθέσεις σε συμμάχους, κυβερνοπόλεμος, ακόμα και απειλές για χρήση πυρηνικών όπλων.

Η στρατηγική του Ιράν στηρίχθηκε όχι στην κατατρόπωση του εχθρού, αλλά στο να καταστήσει τον πόλεμο ανεπιθύμητο. Η απειλή «αν χαθούμε εμείς, θα χαθείτε κι εσείς» λειτούργησε για δεκαετίες. Σήμερα όμως, το Ιράν μοιάζει πιο ευάλωτο από ποτέ: το δίκτυο συμμάχων του καταρρέει, η οικονομία του βυθίζεται και η ηγεσία του διστάζει.

Η Ουάσινγκτον και το Τελ Αβίβ εκτιμούν ότι ο αντίπαλος δεν θα αντεπιτεθεί ουσιαστικά. Αν έχουν δίκιο, τότε οι επόμενες κινήσεις τους ίσως οδηγήσουν σε έναν ολοκληρωτικό πόλεμο. Και αν το Ιράν αποφασίσει να απαντήσει για να διασώσει την αποτρεπτική του αξιοπιστία, τότε η σύγκρουση δεν θα είναι απλώς πιθανολογική. Θα είναι αναπόφευκτη.

Ερώτημα για το Μέλλον

Το Ιράν βρίσκεται μπροστά σε μία ιστορική διασταύρωση: Θα υποκύψει στην πίεση ή θα απαντήσει με δύναμη; Η απάντηση στο ερώτημα αυτό θα καθορίσει όχι μόνο τη μοίρα της Μέσης Ανατολής, αλλά και την πορεία της παγκόσμιας ασφάλειας.